←
बुधवार, 27 मार्च 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 103

म्हणौनि जेणें जेणें काळें । जे जे उचित ओघें मिळे । तें तें करीं तूं निचाळें । चित्तें येणें ॥ १०३ ॥

"Therefore, at whatever time, whatever appropriate duty comes your way naturally, perform that with a steady mind."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
काळें Noun
Kaale
वेळी / काळात
At the time
उचित Adjective
Uchit
योग्य / विहित
Appropriate / Proper
ओघें Adverb
Oghe
प्रवाहाने / सहजपणे
Naturally / In the flow
निचाळें Adjective
Nichaale
निश्चल / शांत
Steady / Calm
चित्तें Noun
Chitte
मनाने
With the mind

💡 अर्थ

म्हणून ज्या ज्या वेळी जे जे योग्य काम ओघाने (सहजपणे) समोर येईल, ते तू अगदी शांत आणि स्थिर मनाने पूर्ण कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे अत्यंत व्यावहारिक मार्गदर्शन करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने भविष्याची चिंता किंवा भूतकाळाचा विचार न करता, वर्तमानात जे कर्तव्य नैसर्गिकरीत्या समोर आले आहे, त्यावर लक्ष केंद्रित करावे. 'ओघें मिळे' म्हणजे जे कर्म परिस्थितीनुसार प्राप्त झाले आहे, ते टाळू नये. ते कर्म करताना मनात कोणतीही अस्वस्थता न ठेवता 'निचाळ' म्हणजे अत्यंत स्थिर आणि शांत चित्ताने ते पार पाडावे. हीच कर्माची शुद्ध अवस्था आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपल्यावर एखादी जबाबदारी येते, तेव्हा ती ओझे न मानता 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने शांतपणे पार पाडावी. उदाहरणार्थ, ऑफिसमध्ये अचानक आलेले काम चिडचिड न करता शांत चित्ताने पूर्ण करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्माचरणाची पद्धत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 131

म्हणोनि तूं आतां । झकविसी कां चित्ता । हें अनुचित पांडुसुता । विचारूनि पाहे ॥

"Therefore, why do you delude your mind now? O son of Pandu, reflect and see, this is improper."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविसी Verb
Jhakavisi
भुलवणे किंवा फसवणे
To delude or mislead
चित्ता Noun
Chitta
मन किंवा अंतःकरण
Mind or consciousness
अनुचित Adjective
Anuchit
अयोग्य
Improper
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
विचारूनि Verb
Vicharuni
विचार करून
Having reflected

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता तुझ्या मनाला का भुलवत आहेस? हे वागणे तुला योग्य नाही, तू स्वतःच याचा विचार करून बघ.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला सावध करत आहेत. श्रीकृष्ण म्हणतात की, युद्धाच्या वेळी अशा प्रकारे मोहग्रस्त होणे आणि कर्तव्यापासून पळ काढणे हे एका श्रेष्ठ वीराला शोभत नाही. तू तुझ्या बुद्धीला भ्रमात का टाकत आहेस? स्वतःच्या विवेकाने विचार कर की ही वेळ शोक करण्याची नसून क्षत्रिय धर्माचे पालन करण्याची आहे. मनाचा हा दुबळेपणा तुला साजेसा नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण कठीण प्रसंगात गोंधळून जातो, तेव्हा भावनांच्या आहारी न जाता आपल्या कर्तव्याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटल्यास घाबरून न जाता 'अभ्यास करणे हेच माझे कर्तव्य आहे' असा विचार करून अभ्यासाला लागणे.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावरील युद्धप्रसंगी अर्जुनाच्या मनात निर्माण झालेला मोह आणि गोंधळ दूर करण्यासाठी श्रीकृष्ण त्याला उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 16

ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः । तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम् ॥

जैं अज्ञान हें समूळ फिटे । तैं भ्रांतीचें पटल तुटे । मग आत्मज्ञान प्रगटे । सूर्यासारिखें ॥

"When ignorance is completely removed, the veil of delusion breaks; then self-knowledge manifests like the sun."

अज्ञान Noun
Ajnana
अविद्या किंवा अज्ञान
Ignorance
समूळ Adverb
Samula
मुळासकट किंवा पूर्णपणे
Completely from the root
भ्रांती Noun
Bhranti
भ्रम किंवा चुकीची समजूत
Delusion or illusion
पटल Noun
Patala
पडदा किंवा आवरण
Veil or layer
प्रगटे Verb
Pragate
प्रकट होते किंवा उजेडात येते
Manifests or appears
आदित्यवत् Adverb
Adityavat
सूर्याप्रमाणे
Like the sun

💡 अर्थ

ज्यांचे अज्ञान आत्मज्ञानाने नष्ट झाले आहे, त्यांचे ते ज्ञान सूर्याप्रमाणे त्या परमात्म्याला प्रकाशित करते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधार पूर्णपणे नाहीसा होतो आणि सर्व सृष्टी स्पष्ट दिसू लागते, त्याचप्रमाणे जेव्हा मनुष्याच्या अंतःकरणात आत्मज्ञानाचा उदय होतो, तेव्हा अज्ञानाचा पडदा कायमचा फाटतो. हे ज्ञान केवळ स्वतःलाच ओळखत नाही, तर ते त्या परब्रह्माचे दर्शन घडवते. अज्ञान असेपर्यंतच माणसाला 'मी' आणि 'माझे' असा भ्रम असतो, पण ज्ञानाच्या प्रकाशात सर्वत्र एकच परमात्मा दिसू लागतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा गैरसमजातून वागतो. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून आपण घाबरतो, पण जेव्हा टॉर्चचा प्रकाश (ज्ञान) पडतो, तेव्हा भीती नष्ट होते. तसेच, जीवनातील दु:ख हे अज्ञानामुळे असते, सत्याचा शोध घेतल्यास शांती मिळते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अज्ञानाचा नाश करण्यासाठी आत्मज्ञानाचे महत्त्व अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा