←
मंगळवार, 19 मार्च 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 165

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । हें संन्यासुचि पैं निकें । जेथ कर्मफळाचें ठाणें न टिके । कवणें काळीं ॥ १६५ ॥

"Therefore, Arjuna, listen; this renunciation is truly good, where the station of the fruit of action does not stay at any time."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
ऐकें Verb
Aike
ऐक
Listen
संन्यासुचि Noun
Sannyasuchi
संन्यासच
Renunciation indeed
निकें Adjective
Nike
चांगले किंवा उत्तम
Good or pure
कर्मफळाचें Noun
Karmaphalache
कर्माच्या फळाचे
Of the fruit of action
ठाणें Noun
Thane
स्थान किंवा वास्तव्य
Station or place
कवणें Pronoun
Kavane
कोणत्याही
Any

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना ऐक, हा संन्यासच खरोखर उत्तम आहे, जिथे कर्माच्या फळाचे बंधन कधीही राहत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला सांगतात की, फळाची आशा सोडून कर्म करणे हाच खरा संन्यास आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती कर्माच्या फळावरचा आपला अधिकार सोडून देते, तेव्हा त्या कर्माचे परिणाम (पाप किंवा पुण्य) त्याला चिकटत नाहीत. हेच आत्मज्ञानाचे आणि मुक्तीचे खरे लक्षण आहे. संन्यास म्हणजे कर्म सोडणे नव्हे, तर कर्मातील अहंकार आणि फळाची आसक्ती सोडणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला काय मिळेल' यापेक्षा 'मी माझे काम उत्तम कसे करेन' यावर लक्ष केंद्रित करणे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा अभ्यासाच्या प्रक्रियेचा आनंद घेणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या फळाचे बंधन कसे तोडावे आणि खऱ्या संन्यासाचे स्वरूप काय आहे, हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 42

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं गा पांगु । परी अज्ञानासी विभागु । भिन्नु दिसे ॥ ४२ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are one; but to the ignorant, they appear different."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
संन्यासु Noun
Sanyasu
संन्यास मार्ग
Renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग
Yoga of action
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
One and the same
अज्ञानासी Noun
Ajnyanasi
अज्ञानी माणसाला
To the ignorant
विभागु Noun
Vibhagu
भेद किंवा विभाग
Division or distinction
भिन्नु Adjective
Bhinnu
वेगळा
Different
दिसे Verb
Dise
दिसतो
Appears

💡 अर्थ

म्हणून संन्यास आणि कर्मयोग हे दोन्ही एकच आहेत, पण ज्यांना ज्ञान नाही अशा अज्ञानी लोकांना ते वेगवेगळे वाटतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, संन्यास (सर्व कर्मांचा त्याग करून ज्ञानात स्थित होणे) आणि कर्मयोग (फलाची आशा न धरता कर्म करणे) हे दोन्ही मार्ग मुळात एकच आहेत. त्यांचे अंतिम साध्य किंवा फळ एकच आहे. परंतु, ज्यांच्याकडे आत्मज्ञानाचा अभाव आहे, त्यांना हे दोन मार्ग परस्परविरोधी किंवा भिन्न वाटतात. ज्ञानी पुरुषाला या दोन्ही मार्गांतील अद्वैत समजते, कारण दोन्ही मार्गांनी शेवटी एकाच परमात्म्याची प्राप्ती होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा 'काम' आणि 'अध्यात्म' यांना वेगळे मानतो. उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी अभ्यास करताना तो केवळ 'काम' समजतो आणि देवाची पूजा करणे हे 'अध्यात्म' समजतो. पण जर त्याने अभ्यासाकडेच आपली साधना म्हणून पाहिले, तर काम आणि अध्यात्म एकच होतात. हेच या ओवीचे व्यावहारिक शिक्षण आहे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग या दोन्ही मार्गांचे अंतिम ध्येय एकच आहे, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 186

म्हणोनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | परि फळाची आशा सांडूनि आतां | आचरें वेगीं || १८६ ||

"Therefore, O Archer, do not ever abandon this action; but now, perform it quickly, having renounced the hope for its fruit."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
अर्जुना (धनुष्य धारण करणारा)
O Archer (Arjuna)
संडवे Verb
Sandave
सोडावे / त्याग करावा
Should be abandoned
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कधीही
Entirely / In any way
आशा Noun
Asha
अपेक्षा / इच्छा
Desire / Expectation
आचरें Verb
Achare
आचरण कर / कर
Perform / Practice
वेगीं Adverb
Vegi
त्वरित / लवकर
Quickly / Promptly

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू या कर्माचा कधीही त्याग करू नकोस. फक्त फळाची अपेक्षा सोडून देऊन तू आपले कर्तव्य त्वरित पार पाड.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून भगवान श्रीकृष्णांचा संदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याला कर्माचा त्याग करणे शक्य नाही आणि ते योग्यही नाही. जीवनात प्रगती करण्यासाठी कर्म करणे आवश्यक आहे. मात्र, कर्माचे बंधन टाळण्यासाठी 'फळाची आशा' सोडणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा आपण फळाची चिंता न करता कर्तव्य भावनेने काम करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. अर्जुनाला 'धनुर्धरा' म्हणून संबोधून ते त्याला त्याच्या क्षत्रिय धर्माचे पालन करण्यास प्रवृत्त करत आहेत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माच्या फळाचा त्याग करणे हाच खरा संन्यास आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) अति चिंता न करता, केवळ अभ्यासावर (कर्मावर) लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरण: जर तुम्ही फक्त 'मला पहिला नंबर मिळेल का?' असा विचार करत राहिलात तर अभ्यासात मन लागणार नाही, त्याऐवी मनापासून अभ्यास करा.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा