←
शनिवार, 24 फेब्रुवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 6, श्लोक 3

आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते । योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥

तरी संन्यास आणि योगु । हा एकचि कीं विभागु । जैसा नामभेदें प्रसंगु । एकाच अर्थाचा ॥ ३ ॥

"Therefore, Sannyasa and Yoga are one and the same; know this for certain. It is like different names for the same essence."

संन्यास Noun
Sannyasa
त्याग किंवा संन्यास
Renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग किंवा जोडणे
Yoga or Union
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
One and the same
विभागु Noun
Vibhagu
भाग किंवा विभाग
Division or Part
नामभेदें Adverb
Namabhede
नावाच्या फरकाने
By different names
अर्थाचा Noun
Arthacha
अर्थाचा
Of the meaning

💡 अर्थ

संन्यास आणि योग हे दोन्ही एकच आहेत. ज्याप्रमाणे एकाच गोष्टीला दोन वेगळी नावे असावीत, तसेच हे आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की संन्यास (सर्व कर्मांचा त्याग) आणि योग (फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करणे) हे भिन्न वाटत असले तरी प्रत्यक्षात ते एकच आहेत. त्यांच्यात कोणताही तात्विक फरक नाही. केवळ शब्दांच्या वापरामुळे ते वेगळे वाटतात, परंतु त्यांचे अंतिम उद्दिष्ट आणि स्वरूप एकच आहे. कर्माचा त्याग करणे आणि कर्म फळाची आसक्ती सोडून करणे या दोन्ही गोष्टी साधकाला एकाच ध्येयाकडे नेतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने काम करणे म्हणजे योग, आणि 'मी हे केवळ फळासाठी करत नाही' ही भावना ठेवणे म्हणजे संन्यास. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ गुणांसाठी न वाचता ज्ञानासाठी वाचणे, हाच खरा योग आणि संन्यास आहे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि योग यातील अद्वैत (एकता) अर्जुनाला पटवून देण्यासाठी माउली हे निरूपण करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 206

म्हणोनि जे जे उचित । आणि प्रसंगें पावे प्राप्त । तें कर्म न सांडितां विहित । आचरावें ॥ २०६ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and whatever comes to pass by occasion, that prescribed duty should be performed without abandonment."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य
Appropriate
प्रसंगें Adverb
Prasaṅgē
प्रसंगानुसार
By circumstance
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले
Obtained
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले
Prescribed
आचरावें Verb
Ācarāvē
आचरण करावे
Should perform

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि जे प्रसंगाने आपल्या वाट्याला आले आहे, ते शास्त्रशुद्ध कर्तव्य न सोडता पार पाडावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'स्वधर्म' आणि 'कर्तव्य' यांचे महत्त्व विशद करतात. ते सांगतात की, जीवनात आपल्या समोर जी परिस्थिती येते, त्या परिस्थितीत जे कर्म करणे योग्य आणि आवश्यक असते, ते टाळू नये. 'विहित' म्हणजे जे आपल्यासाठी विहित किंवा नेमून दिलेले आहे, असे कर्म फळाची अपेक्षा न ठेवता निष्ठेने करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे, असा संदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखादा विद्यार्थी आहे, तर त्याचे 'विहित' कर्म म्हणजे अभ्यास करणे. खेळाच्या वेळी खेळणे आणि अभ्यासाच्या वेळी अभ्यास करणे, हे प्रसंगाने प्राप्त झालेले कर्तव्य चोख बजावणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज प्राप्त परिस्थितीनुसार आपले कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 5

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥ ५ ॥

जे सांख्यीं पद पाविजे । तेंचि योगियांही लाहिजे । म्हणोनि दोन्ही एकचि मानिजे । अर्जुना पैं ॥ ५ ॥

"The place which is reached by the Sankhyas is also reached by the Yogis. He who sees that Sankhya and Yoga are one, he is the one who truly sees."

सांख्यीं Noun
Sankhyi
सांख्य मार्गाने
By the path of knowledge
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained
लाहिजे Verb
Lahije
मिळते
Is obtained
दोन्ही Adjective
Donhi
दोन्ही
Both
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
Only one
पद Noun
Pada
स्थान किंवा मोक्षपद
Position or state of liberation
मानिजे Verb
Manije
मानले पाहिजे
Should be considered

💡 अर्थ

सांख्य मार्गाने (ज्ञानाने) जे स्थान मिळते, तेच कर्मयोगानेही मिळते. म्हणून सांख्य आणि योग हे दोन्ही एकच आहेत असे जो समजतो, तोच खरा ज्ञानी होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, ज्ञानमार्ग (सांख्य) आणि निष्काम कर्ममार्ग (योग) हे दिसायला वेगळे असले तरी त्यांचे अंतिम साध्य 'मोक्ष' हे एकच आहे. ज्याप्रमाणे वेगवेगळ्या मार्गांनी गेले तरी प्रवासी एकाच मुक्कामावर पोहोचतात, त्याप्रमाणे ज्ञानी आणि कर्मयोगी एकाच परमानंदाला प्राप्त होतात. जो या दोन्ही मार्गांतील तात्विक एकता ओळखतो, त्याचीच दृष्टी यथार्थ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण ऑफिसमध्ये काम करत असू किंवा मंदिरात ध्यान करत असू, जर दोन्ही गोष्टी निस्वार्थ भावनेने केल्या, तर दोन्हीचे फळ सारखेच मिळते. उदाहरण: प्रामाणिकपणे आपले कर्तव्य पार पाडणे ही सुद्धा ईश्वराची भक्तीच आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांख्ययोग आणि कर्मयोग या दोन्ही मार्गांचे अंतिम साध्य एकच आहे हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा