←
रविवार, 11 फेब्रुवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 13

देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा । तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥

तरी देह हा एकुचि येथ । परी अवस्था भेदु बहुत । जैसा बाळत्वीं असे जो तेंचि नसत । तारुण्यामाजीं ॥ १३ ॥

"Though the body is one, it has many different stages; just as that which exists in childhood is no longer there in youth."

देह Noun
Deha
शरीर
Body
अवस्था Noun
Avastha
स्थिती किंवा टप्पा
Stage or state
भेदु Noun
Bhed
फरक किंवा विविधता
Difference
बाळत्वीं Noun
Balatvi
बालपणामध्ये
In childhood
तारुण्यामाजीं Noun
Tarunyamaji
तरुण वयामध्ये
In youth

💡 अर्थ

जसा हा देह एकच असतो, पण त्याच्या बालपण आणि तारुण्य अशा वेगवेगळ्या अवस्था असतात. बालपणात जे रूप असते, ते तारुण्यात राहत नाही, तरीही माणूस तोच असतो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप आणि देहाचे पालटणारे स्वरूप स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे एकाच शरीरात बालपण संपून तारुण्य येते आणि तारुण्य संपून वृद्धत्व येते, तरीही आतला 'मी' (आत्मा) बदलत नाही. त्याचप्रमाणे मृत्यू म्हणजे केवळ एका जुन्या देहातून दुसऱ्या नवीन देहात जाणे होय. ज्याला हे सत्य उमजते, तो ज्ञानी पुरुष मृत्यूच्या कल्पनेने डगमगत नाही किंवा मोह पावत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यात येणाऱ्या शारीरिक बदलांना किंवा परिस्थितीतील बदलांना घाबरू नये. उदाहरणार्थ, जसे आपण जुने कपडे बदलून नवीन घालतो, तसेच जीवन पुढे सरकत असते हे लक्षात ठेवून शांत राहावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि शरीराच्या बदलत्या अवस्थांमधील फरक समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 7

अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् । प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय सम्भवाम्यात्ममायया ॥

म्हणोनि मी अजुही होय । आणि अव्ययही परि आहे । परि प्रकृतीसी अधिष्ठूनि येय । मायेच्या योगें ॥

"Therefore, I am unborn and also immutable; but by presiding over My Prakriti, I manifest through Maya."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
अजु Adjective
Aju
जन्मरहित
Unborn
अव्यय Adjective
Avyaya
अविनाशी
Imperishable
प्रकृतीसी Noun
Prakritisi
निसर्गाला किंवा मायेला
To Nature or Maya
अधिष्ठूनि Verb
Adhishthuni
अधिष्ठान करून किंवा आधार घेऊन
Presiding over
योगें Noun
Yoge
साहाय्याने किंवा योगाने
Through or by means of

💡 अर्थ

मी जन्मरहित आणि कधीही न संपणारा (अविनाशी) असूनही, माझ्या मायेचा आधार घेऊन या जगात अवतार घेतो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाच्या अवताराचे गुपित उलगडून सांगतात. परमात्मा हा 'अज' म्हणजे ज्याला जन्म नाही आणि 'अव्यय' म्हणजे ज्याचा कधीही नाश होत नाही असा आहे. तो सर्व प्राणिमात्रांचा ईश्वर आहे. तरीही, जेव्हा तो मानवी रूपात प्रकट होतो, तेव्हा तो आपल्या त्रिगुणात्मक मायेचा (प्रकृतीचा) स्वीकार करतो. सामान्य माणसाचा जन्म हा कर्माच्या बंधनामुळे होतो, परंतु ईश्वराचा अवतार हा केवळ त्याच्या इच्छेने आणि जगाच्या कल्याणासाठी असतो. तो मायेला आपल्या ताब्यात ठेवून कार्य करतो, मायेच्या आहारी जात नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात संकटे आली तरी आपल्यातील आत्मशक्ती कधीही नष्ट होत नाही हे लक्षात ठेवावे. उदाहरण: जसा सूर्य ढगांमागे लपला तरी त्याचे अस्तित्व संपत नाही, तसेच कठीण काळातही आपली आंतरिक शक्ती जागृत ठेवून कार्य करत राहावे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण आपल्या दिव्य जन्माचे स्वरूप आणि अविनाशी असूनही ते कसे प्रकट होतात, याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 237

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां निर्धर्म्म । तेंचि करीं तूं परम । धर्मु म्हणोनि ॥ २३७ ॥

"Therefore, perform that which is appropriate action, and which is faultless in practice; do that alone, considering it your supreme duty."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / विहित
Appropriate / Proper
आचरतां Verb
Ācaratāṃ
आचरण करताना
While performing
निर्धर्म्म Adjective
Nirdharmma
दोषरहित / पापरहित
Faultless / Sinless
परम Adjective
Parama
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
Supreme
धर्मु Noun
Dharmu
कर्तव्य / धर्म
Duty / Righteousness

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य काम आहे आणि जे करताना कोणतेही पाप लागत नाही, तेच तू आपला खरा धर्म मानून कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडले पाहिजे. जे कर्म शास्त्राला धरून आहे (उचित) आणि ज्याच्या आचरणामुळे मनाला क्लेश किंवा पाप लागत नाही (निर्धर्म्म), तेच कर्म सर्वश्रेष्ठ आहे. फळाची आशा न धरता केवळ कर्तव्य भावनेने केलेले कर्म हेच ईश्वराची खरी पूजा ठरते आणि तेच मनुष्याला बंधनातून मुक्त करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हे त्याचे 'उचित कर्म' आहे. आपले कर्तव्य चोख बजावणे हाच सर्वात मोठा धर्म आहे, हे यातून शिकता येते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता स्वधर्म पालनाचे आणि उचित कर्माचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा