←
रविवार, 11 फेब्रुवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 154

म्हणोनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | परि फळाची आशा सांडूनि आतां | अनुष्ठिजे || १५४ ||

म्हणून हे अर्जुना, तू या कर्माचा त्याग मुळीच करू नकोस; परंतु फळाची आशा सोडून आता त्याचे आचरण कर.

"Therefore, O Archer, this action should not be abandoned at all; but perform it now, having renounced the hope for the fruit."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
संडवे Verb
Sandave
सोडावे / त्याग करावा
To abandon / To give up
सर्वथा Adverb
Sarvatha
कोणत्याही प्रकारे / पूर्णपणे
In any way / Completely
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरण करावे / करावे
Should be performed / practiced
आशा Noun
Asha
अपेक्षा / इच्छा
Desire / Expectation

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू तुझे काम करणे सोडू नकोस, फक्त त्या कामापासून काय मिळेल याची अपेक्षा न ठेवता तुझे काम कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते अर्जुनाला उद्देशून म्हणतात की, मनुष्य कर्माचा पूर्णपणे त्याग करू शकत नाही आणि तो करणे योग्यही नाही. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माच्या फळाची जी आसक्ती किंवा हाव असते, तिचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. हेच खरे कर्मयोग आचरण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर (कर्मावर) लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरण: 'मला पहिले यायचे आहे' या विचारापेक्षा 'मला हा विषय नीट समजून घ्यायचा आहे' यावर भर दिल्यास तणाव कमी होतो आणि यश मिळते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला निष्काम कर्माची संकल्पना समजावून सांगत आहेत, जिथे कर्मापेक्षा फळाची आसक्ती सोडणे महत्त्वाचे आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 65

प्रसन्नता लाभे जेथें । दुःख तरी उरे केथें । जैसें गंगेच्या ओघें । मिळती ओढे ॥

"Where tranquility is attained, where can sorrow remain? Just as small streams merge into the flow of the Ganges."

प्रसन्नता Noun
Prasannata
आनंद किंवा चित्ताची शांत अवस्था
Tranquility or happiness
लाभे Verb
Labhe
मिळते किंवा प्राप्त होते
Is obtained
केथें Adverb
Kethe
कोठे
Where
ओघें Noun
Oghe
प्रवाहामध्ये
In the flow
ओढे Noun
Odhe
लहान पाण्याचे प्रवाह
Small streams

💡 अर्थ

जेथे मनाला प्रसन्नता मिळते, तिथे दुःख शिल्लक राहत नाही. ज्याप्रमाणे गंगेच्या प्रवाहात लहान ओढे मिळून जातात आणि गंगेचेच रूप घेतात, तसेच सर्व दुःखे प्रसन्नतेत विरून जातात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मनाच्या प्रसन्नतेचे महत्त्व सांगतात. जेव्हा माणसाचे मन आत्मस्वरूपाच्या आनंदाने किंवा ईश्वरी कृपेने प्रसन्न होते, तेव्हा जगातील सर्व दुःखे नाहीशी होतात. गंगेचा प्रवाह जसा विशाल आणि पवित्र असतो, त्यात मिळणारे गढूळ ओढेही गंगेसारखेच पवित्र होतात. त्याचप्रमाणे, प्रसन्न चित्त सर्व कष्टांना आणि दुःखांना आपल्यात सामावून घेऊन त्यांना आनंदाचे रूप देते. ही प्रसन्नता म्हणजे केवळ बाह्य सुख नव्हे, तर अंतरीची शांती आहे जी सर्व द्वैत आणि क्लेश मिटवून टाकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो, तेव्हा मन शांत आणि प्रसन्न ठेवण्याचा प्रयत्न केल्यास दुःखाची तीव्रता कमी होते. उदाहरणार्थ, परीक्षेत अपयश आले तरी खचून न जाता 'पुढच्या वेळी नक्की जमेल' असा सकारात्मक विचार (प्रसन्नता) ठेवल्यास निराशेचे दुःख दूर होते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना, मनाची प्रसन्नता प्राप्त झाल्यावर दुःखाचा नाश कसा होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 271

म्हणौनि कर्मेचि करावीं । परि फळाशा न धरावी । हेंचि मुख्य जाणावें । वर्म येथें ॥ २७१ ॥

"Therefore, perform actions indeed, but do not hold onto the desire for results; know this to be the main secret here."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मेचि Noun
Karmechi
कर्मेच / कर्तव्येच
Actions only / Duties
फळाशा Noun
Phalasha
फळाची आशा / अपेक्षा
Desire for results
जाणावें Verb
Janave
समजावे / ओळखावे
Should know / understand
वर्म Noun
Varma
रहस्य / मर्म
Secret / Essence

💡 अर्थ

म्हणून आपली कर्तव्ये (कर्मे) नक्कीच करावीत, पण त्यापासून मिळणाऱ्या फळाची अपेक्षा धरू नये. हेच या मार्गातील मुख्य रहस्य आहे असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे मर्म स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा त्याग करू नये, तर कर्माच्या फळाचा त्याग करावा. जेव्हा आपण एखादे काम फळाच्या आशेने करतो, तेव्हा आपले लक्ष कामापेक्षा निकालावर जास्त असते, ज्यामुळे कामात चुका होऊ शकतात. निष्काम भावनेने केलेले कर्म हे बंधनास कारणीभूत ठरत नाही. हेच अध्यात्मिक प्रगतीचे 'वर्म' म्हणजेच गुपित आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की एखाद्या खेळाडूने 'आपण जिंकू की हरू' याचा विचार न करता केवळ आपला खेळ सर्वोत्तम कसा होईल यावर लक्ष दिले पाहिजे. निकालाची चिंता सोडल्यास कामाचा दर्जा सुधारतो आणि मानसिक ताण कमी होतो.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांनी सांगितलेला निष्काम कर्मयोगाचा सिद्धांत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून विशद करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा