←
रविवार, 04 फेब्रुवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 178

म्हणोनि कर्म तें अकर्म । आणि अकर्मींचि कर्म । हें जयासी सुवर्म । ठाउवें जालें ॥ १७८ ॥

म्हणोनि कर्म ते अकर्म । आणि अकर्मीच कर्म । हे ज्याला सुवर्म । ठाऊक झाले ॥

"Therefore, he who has understood the secret of action in inaction and inaction in action."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action
अकर्म Noun
Akarma
कर्माचा अभाव किंवा निष्कामता
Inaction or selfless action
सुवर्म Noun
Suvarma
उत्तम रहस्य किंवा मर्म
Deep secret or essence
ठाउवें Verb
Thauve
माहित असणे किंवा ज्ञात होणे
Known

💡 अर्थ

म्हणून कर्मामध्ये अकर्म आणि अकर्मामध्ये कर्म, हे ज्याला नीट समजले आहे, तोच खरा ज्ञानी आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेतील एका अत्यंत गहन तत्त्वाचे स्पष्टीकरण देतात. जो मनुष्य कर्म करत असतानाही 'मी कर्ता नाही' या भावनेने (अकर्म) राहतो आणि केवळ शरीर शांत असूनही मनात कर्माचे विचार असणे (अकर्मात कर्म) ओळखतो, त्यालाच कर्माचे खरे मर्म समजले आहे. हे आत्मज्ञानाचे लक्षण आहे जिथे मनुष्य फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य पार पाडतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य पार पाडणे म्हणजे कर्मात अकर्म पाहणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या समाजसेवकाने प्रसिद्धीची हाव न धरता केलेली मदत हे कर्मातील अकर्म आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांनी सांगितलेल्या कर्मातील अकर्म आणि अकर्मातील कर्म या सिद्धांताचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 71

जेथ कामनेचा अंकुर न निघे । जेथ अहंभावाचा वारा न लागे । तेथ शांतीचिया पाऊलवाटे । येइजे सुखें ॥ ७१ ॥

"Where the sprout of desire does not emerge, where the wind of ego does not touch, there one arrives happily via the path of peace."

कामनेचा Noun
Kamanecha
इच्छेचा / वासनेचा
Of desire
अंकुर Noun
Ankur
मोड / कोंब
Sprout
अहंभावाचा Noun
Ahambhavacha
अहंकाराचा / मीपणाचा
Of ego
वारा Noun
Vara
वारा / स्पर्श
Wind / Touch
शांतीचिया Noun
Shantichiya
शांततेच्या
Of peace
पाऊलवाटे Noun
Paulvate
पायवाटेने
On the path
सुखें Adverb
Sukhen
आनंदाने / सहजपणे
Happily / Easily

💡 अर्थ

ज्या ठिकाणी कोणतीही इच्छा निर्माण होत नाही आणि जिथे अहंकाराचा वाराही शिवत नाही, तिथे शांतीच्या वाटेने सहजपणे सुखाचा अनुभव घेता येतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्कारी पुरुषाच्या अंतःस्थितीचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्याच्या मनात विषयांच्या भोगाची इच्छा (कामना) अंकुरित होत नाही आणि ज्याला 'मी'पणाचा (अहंकार) स्पर्शही होत नाही, तोच खरा योगी. अशा स्थितीत मन पूर्णपणे स्थिर होते. जेव्हा कामना आणि अहंकार नष्ट होतात, तेव्हा मनुष्य आपोआपच शांतीच्या मार्गावर चालू लागतो आणि त्याला परमानंदाची प्राप्ती होते. ही शांती बाह्य नसून ती अंतर्मनातील एक स्थिर अवस्था आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादे काम 'मी केले' असा गर्व न बाळगता आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा आपल्याला मानसिक ताण येत नाही आणि मन शांत राहते. उदाहरणार्थ, निस्वार्थ भावनेने केलेली मदत अधिक आनंद देते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज जीवनमुक्त पुरुषाच्या अंतःकरणातील स्थितीचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 266

म्हणोनि जे जे उचित । आणि अवसरें करूनि प्राप्त । तें कर्म आचरतां चित्त । न डुलविजे ॥ २६६ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and has come to pass by occasion, while performing that action, do not let the mind waver."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / शास्त्रसंमत
Appropriate / Rightful
अवसरें Adverb
Avasarēṃ
प्रसंगानुसार / वेळेनुसार
According to occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले / समोर आलेले
Obtained / Encountered
आचरतां Verb
Ācaratāṃ
करताना / आचरण करताना
While performing
चित्त Noun
Citta
मन / अंतःकरण
Mind / Consciousness
न डुलविजे Verb
Na ḍulavijē
विचलित होऊ नये
Should not waver

💡 अर्थ

म्हणून जे काम योग्य आहे आणि जे आपल्या समोर आले आहे, ते काम करताना मन इकडे तिकडे भटकू देऊ नये किंवा डगमगू देऊ नये.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) अत्यंत निष्ठेने पार पाडले पाहिजे. 'उचित' म्हणजे जे नैतिकदृष्ट्या योग्य आहे आणि 'अवसरें' म्हणजे जे परिस्थितीनुसार आपल्यासमोर आले आहे. असे कर्म करताना मनात फळाची अपेक्षा किंवा कर्माबद्दल शंका नसावी. जेव्हा आपण कर्माच्या फळाचा विचार करतो, तेव्हा चित्त 'डुलते' म्हणजेच विचलित होते. माउली सांगतात की, कर्मात पूर्णपणे एकाग्र होऊन, मनाची स्थिरता न गमावता कार्य करणे हीच खरी साधना आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखाद्या विद्यार्थ्याला अभ्यासाचा कंटाळा आला असेल, तर त्याने निकालाची चिंता न करता 'अभ्यास करणे हे माझे सध्याचे कर्तव्य आहे' या भावनेने मन स्थिर ठेवून अभ्यास करावा. हेच या ओवीचे व्यावहारिक उपयोजन आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्तव्याप्रती असलेल्या निष्ठेचे आणि मानसिक स्थिरतेचे वर्णन करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा