←
गुरुवार, 04 जानेवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 198

म्हणोनि तूं अर्जुना | या सकळां कर्मां पाहुना | वेगळा होउनि आपणा | विचारीं पां || १९८ ||

"Therefore, O Arjuna, viewing all these actions as a guest, be separate from them and reflect."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सकळां Adjective
Sakalan
सर्व
All
पाहुना Noun
Pahuna
पाहुणा किंवा साक्षीदार
Guest or Witness
वेगळा Adjective
Vegala
अलिप्त किंवा भिन्न
Separate or Detached
विचारीं Verb
Vichari
विचार कर
Contemplate or Think

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम इन सभी कर्मों को एक अतिथि (साक्षी) की तरह देखो; स्वयं को उनसे अलग मानकर विचार करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माच्या आसक्तीतून मुक्त होण्याचा अत्यंत सोपा पण गहन मार्ग सांगत आहेत. ते म्हणतात की, जसा एखादा पाहुणा एखाद्याच्या घरी येतो, पण तो त्या घराचा मालक नसतो किंवा तिथल्या गोष्टींमध्ये गुंतत नाही, तसाच तू तुझ्या कर्मांकडे बघ. कर्माचा कर्ता 'मी' आहे हा अहंकार सोडून, तू केवळ एक साक्षीदार बन. जेव्हा तू स्वतःला कर्मापासून वेगळे करून पाहशील, तेव्हाच तुला कर्माचे खरे स्वरूप आणि निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व उमजेल. कर्मात राहूनही कर्मापासून अलिप्त राहण्याची ही कला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे सर्व केले' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य पार पाडावे. उदाहरणार्थ, शाळेत एखादा प्रकल्प पूर्ण करताना त्याचे सर्व श्रेय स्वतःकडे न घेता, ते आपले कर्तव्य होते या भावनेने वागावे, जेणेकरून अपयशाचे दुःख किंवा यशाचा गर्व होणार नाही.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज भगवान श्रीकृष्णांचा अर्जुनाला असलेला उपदेश स्पष्ट करत आहेत, की कर्मात राहूनही कर्माच्या बंधनातून कसे मुक्त राहावे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 184

या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी । यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥

जेथ समस्त भूतें निजलीं । तेथ जो जागा प्रकाशलीं । आणि जेथ जीव जागे जाहले । तेथ निजला जो ॥

"Where all beings are asleep, there he is awake and enlightened; and where all beings are awake, there he is asleep."

जेथ Adverb
Jetha
जेथे
Where
समस्त Adjective
Samasta
सर्व
All
भूतें Noun
Bhute
प्राणीमात्र
Living beings
निजलीं Verb
Nijali
झोपली
Slept
जागा Adjective
Jaga
जागृत
Awake
प्रकाशलीं Verb
Prakashali
प्रकाशमान झाला
Illuminated
जीव Noun
Jiva
लोक/प्राणी
Souls/People
निजला Verb
Nijala
झोपलेला
Asleep

💡 अर्थ

जहाँ सभी प्राणी अज्ञान की नींद में सो रहे हैं, वहाँ संयमी पुरुष आत्मज्ञान में जागता है। और जहाँ सामान्य लोग सांसारिक सुखों में जागे हुए हैं, वह ज्ञानी के लिए रात्रि के समान है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्थितप्रज्ञाची (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षणे स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, सामान्य माणसे ज्या आत्मज्ञानाबद्दल पूर्णपणे अनभिज्ञ असतात, तिथे योगी पुरुष आत्मप्रकाशात पूर्णपणे जागृत असतो. याउलट, सामान्य लोक ज्या ऐहिक विषयांमध्ये, मायेमध्ये आणि संसारात अत्यंत रस घेऊन गुंतलेले असतात, त्या विषयांकडे योगी पुरुष पूर्णपणे दुर्लक्ष करतो. योग्यासाठी हा संसार एका स्वप्नासारखा किंवा रात्रीसारखा असतो, जिथे तो अलिप्त राहून शांत झोपलेला असतो. हे अज्ञान आणि ज्ञान यातील मूलभूत फरकाचे सुंदर रूपक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा सर्वजण अफवा, नकारात्मकता किंवा विनाकारण वादात गुंतलेले असतात, तेव्हा आपण त्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करून आपल्या ध्येयावर आणि मानसिक शांततेवर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय. उदाहरण: परीक्षेत मित्र खेळत असताना आपण अभ्यासात मग्न राहणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची संसारातील अलिप्तता आणि आत्मज्ञानातील जागृती यांचे वर्णन.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 90

म्हणोनि कर्माचां ठायीं । जे हे अकर्तृत्व पाही । ते सहजचि आहे ठायीं । आत्मस्वरूपीं ॥ ९० ॥

"Therefore, see that this non-doership in the midst of actions is naturally present in the nature of the Self."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचां Noun
Karmacham
कर्माच्या
Of actions
अकर्तृत्व Noun
Akartrutva
न करण्याचे तत्व
Non-doership
पाही Verb
Pahi
पहा किंवा समज
See or understand
सहजचि Adverb
Sahajachi
नैसर्गिकरित्या
Naturally
आत्मस्वरूपीं Noun
Atmaswarupi
आत्म्याच्या स्वरूपात
In the nature of the soul

💡 अर्थ

इसलिए, कर्मों के बीच जो यह अकर्तृत्व (न करने का भाव) है, वह आत्मस्वरूप में स्वाभाविक रूप से स्थित है, ऐसा जानो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे शुद्ध स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जरी शरीर, इंद्रिये आणि बुद्धी विविध कर्मे करत असली, तरी आत्मा हा स्वतः काहीही करत नाही. तो केवळ साक्षी असतो. हे 'अकर्तृत्व' (न करण्याचे तत्व) आत्म्याच्या मूळ स्वभावातच आहे. ज्याप्रमाणे सूर्य प्रकाश देतो पण तो कर्मात अडकत नाही, त्याप्रमाणे आत्मा कर्मांपासून अलिप्त असतो. हे ज्ञान प्राप्त होणे म्हणजेच मोक्षाच्या मार्गावर चालणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे केले' असा अहंकार न बाळगता, आपण केवळ एक माध्यम आहोत ही भावना ठेवावी. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळाल्यावर केवळ स्वतःच्या कष्टाचा गर्व न करता, मिळालेली बुद्धी आणि परिस्थिती ही ईश्वरी देणगी आहे असे मानल्यास मन शांत राहते.

📌 संदर्भ

शरीराद्वारे होणाऱ्या कर्मांच्या पलीकडे आत्मा कसा अकर्ता आहे, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा