←
गुरुवार, 04 जानेवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 254

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही प्रमाण मानिजे । मग तियेचि वाटे चालिजे । सहजें लोकीं ॥

"Therefore, whatever is done by the powerful, the same is accepted as authority by others; then the world naturally walks on that very path."

समर्थें Noun
samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
by a powerful or great person
कीजे Verb
kījē
केले जाते
is done
प्रमाण Noun
pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
standard or authority
इतरींही Pronoun
itarīṃhī
इतर लोकांनी सुद्धा
by others also
वाटे Noun
vāṭē
मार्गाने
on the path
सहजें Adverb
sahajēṃ
सहजपणे किंवा स्वाभाविकपणे
naturally or easily

💡 अर्थ

म्हणून श्रेष्ठ माणसे जे जे काही करतात, त्यालाच इतर लोक आदर्श मानतात आणि मग सर्व लोक सहजपणे त्याच मार्गाने चालू लागतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून नेतृत्वाचा आणि सामाजिक जबाबदारीचा एक मोठा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक सामर्थ्यवान, ज्ञानी किंवा प्रतिष्ठित असतात, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सामान्य जनता एक 'प्रमाण' (Standard) म्हणून पाहते. सामान्य माणसाला काय योग्य आणि काय अयोग्य हे ठरवण्यासाठी अनेकदा शास्त्रांपेक्षा मोठ्या माणसांचे वागणे जास्त महत्त्वाचे वाटते. जर एखाद्या थोर व्यक्तीने एखादा मार्ग स्वीकारला, तर समाज विचार न करता त्याच मार्गाचे अनुकरण करतो. म्हणून, समाजात सुव्यवस्था राखण्यासाठी आणि लोकांना सन्मार्गावर नेण्यासाठी ज्ञानी माणसाने स्वतःच्या आचरणातून आदर्श घालून देणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठ्या व्यक्तींनी किंवा शाळेतील शिक्षकांनी शिस्त पाळली आणि खोटे बोलणे टाळले, तर मुलेही त्यांचेच पाहून आपोआप शिस्तप्रिय आणि सत्यवादी बनतात. 'आधी केले मग सांगितले' या उक्तीप्रमाणे वागणे म्हणजे या ओवीचा सराव होय.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की, ज्ञानी माणसाने आपली कर्तव्ये चोख का पार पाडली पाहिजेत, कारण समाज त्यांच्याच पावलावर पाऊल ठेवून चालत असतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 126

मग तया कर्माचेनि नांवे । शून्यचि उरे स्वभावें । जैसे प्रलयांबुचेनि ओघें । सरिता नांव नुरे ॥

"Then, in the name of that karma, only void remains naturally; just as in the flood of the deluge, the name of the river does not remain."

कर्माचेनि Noun
karmācēni
कर्माच्या
of the action
शून्यचि Noun
śūnyaci
काहीच नाही / शून्यच
only void / nothingness
स्वभावें Adverb
svabhāvēṃ
सहजपणे / नैसर्गिकरीत्या
naturally
प्रलयांबुचेनि Noun
pralayāmbu-cēni
महाप्रलयाच्या पाण्याचा
of the deluge water
ओघें Noun
ōghēṃ
प्रवाहाने
in the flow
सरिता Noun
saritā
नदी
river
नुरे Verb
nurē
उरत नाही
does not remain

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे महाप्रलयाच्या पाण्यात नदीचे वेगळे नाव आणि अस्तित्व राहत नाही, त्याप्रमाणे आत्मज्ञानी माणसाच्या कर्माचे नावही उरत नाही, ते पूर्णपणे नाहीसे होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याच्या हातून घडणारी कर्मे ही कर्माच्या बंधनात अडकवत नाहीत. ज्याप्रमाणे प्रलयाच्या वेळी सर्व पाणी एकरूप होते आणि नद्यांचे स्वतंत्र अस्तित्व किंवा नाव उरत नाही, त्याचप्रमाणे ब्रह्माशी एकरूप झालेल्या पुरुषाची कर्मे ब्रह्मात विलीन होतात. तिथे 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नसल्यामुळे कर्माचे फळ किंवा नाव शिल्लक राहत नाही. ज्ञानी पुरुष कर्मात असूनही अकर्माच्या स्थितीत असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखादे काम पूर्णपणे निस्वार्थ भावनेने आणि अहंकार सोडून करतो, तेव्हा त्या कामाचे ओझे आपल्याला जाणवत नाही. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना 'मी हे केले' हा भाव ठेवला नाही तर ते काम भक्ती बनते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झालेल्या व्यक्तीची कर्मे कशी लय पावतात आणि ती बंधनास कारणीभूत कशी ठरत नाहीत, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 245

म्हणौनि अर्जुना हें जाणावें | जे बुद्धीसी ऐक्य व्हावें | मग सहजेंचि पाविजे स्थिरावें | आत्मबोधीं || २४५ ||

"Therefore, O Arjuna, understand that the intellect should become one (with the Self); then one naturally attains stability in self-realization."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
बुद्धीसी Noun
Buddhisi
बुद्धीशी
With the intellect
ऐक्य Noun
Aikya
एकरूपता
Unity or Oneness
स्थिरावें Verb
Sthirave
स्थिर होणे
To become stable
आत्मबोधीं Noun
Atmabodhi
आत्मज्ञानामध्ये
In self-realization

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, हे लक्षात घे की, जेव्हा आपली बुद्धी आत्मस्वरूपाशी एकरूप होते, तेव्हाच आपल्याला आत्मज्ञानामध्ये खरी स्थिरता मिळते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला उपदेश करतात की, केवळ माहिती मिळवणे म्हणजे ज्ञान नव्हे. जेव्हा साधकाची बुद्धी चंचलपणा सोडून आत्मतत्त्वाशी एकरूप (ऐक्य) होते, तेव्हाच त्याला शाश्वत शांती मिळते. ही स्थिरता प्रयत्नापेक्षा 'सहज' अवस्थेतून येते, जेव्हा बुद्धी विषयांकडून वळून स्वतःच्या स्वरूपाकडे लागते. आत्मबोधातील ही स्थिरता मनुष्याला जीवनातील द्वंद्वांच्या पलीकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही मोठे ध्येय गाठण्यासाठी बुद्धीची एकाग्रता आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थी जेव्हा अभ्यासात पूर्णपणे मग्न होतो, तेव्हा त्याला विषयाचे सखोल ज्ञान सहज प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

बुद्धी आत्मस्वरूपात स्थिर झाल्यावर काय प्राप्त होते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा