🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (कर्तव्य) पार पाडले पाहिजे. जर ते कर्म शास्त्राला धरून असेल आणि त्याने कोणाचे अहित होत नसेल (अधर्म नसेल), तर त्या कर्माच्या फळाचा किंवा त्यातील गूढ अर्थाचा (वर्म) जास्त विचार न करता ते निष्ठेने करावे. कर्मातच ईश्वर आहे, हे समजून कर्तव्यदक्ष राहणे हाच खरा मार्ग आहे.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल किंवा अभ्यासाचा फायदा काय होईल, या विचारात वेळ घालवण्यापेक्षा 'अभ्यास करणे' हे आपले कर्तव्य आहे असे समजून मन लावून अभ्यास करावा.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्तव्याचे पालन कसे करावे हे स्पष्ट करतात.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, आत्मज्ञानासाठी आणि स्थिर बुद्धीसाठी इंद्रियनिग्रह अत्यंत आवश्यक आहे. जोपर्यंत इंद्रिये विषयांकडे धावत असतात, तोपर्यंत मन विचलित राहते. जेव्हा साधक जाणीवपूर्वक इंद्रियांना आवरतो, तेव्हाच त्याची बुद्धी परमात्मस्वरूपात स्थिर होऊ शकते. ही स्थिरता साधण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा करणे गरजेचे आहे. इंद्रियांवर विजय मिळवल्याशिवाय प्रज्ञा स्थिर होत नाही.

अभ्यास करताना किंवा महत्त्वाचे काम करताना मोबाईल किंवा टीव्हीकडे लक्ष न देता मनावर ताबा मिळवणे, हे इंद्रियनिग्रहाचे दैनंदिन जीवनातील उदाहरण आहे.

स्थिर बुद्धी प्राप्त करण्यासाठी इंद्रियांवर ताबा मिळवण्याचे महत्त्व ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने फळाची आशा न धरता केवळ आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडणे हेच सर्वात श्रेष्ठ कार्य आहे. जेव्हा आपण आपले कर्म 'परम' म्हणजे ईश्वरी सेवा मानून करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, तर उलट मोक्षाचा मार्ग मोकळा करते. यात तिळमात्र शंका नाही की निष्काम कर्म हेच मुक्तीचे साधन आहे.

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी केवळ मार्कांसाठी न शिकता ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास करणे हे त्यांचे 'उचित कर्म' आहे. अशा निष्ठेने केलेल्या कर्मामुळे यश आणि मानसिक शांती (मोक्ष) नक्कीच मिळते.

स्वधर्माचे पालन आणि निष्काम कर्म केल्याने मोक्ष कसा प्राप्त होतो, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.