←
गुरुवार, 07 डिसेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 54

तैसे संन्यासें कर्म न सुटे । कीं देहधर्मु न तुटे । जैसा न चालतां न लोटे । मार्गु पुढें ॥

"In the same way, karma is not abandoned by renunciation, nor are bodily duties severed; just as a path ahead does not diminish without walking."

संन्यासें Noun
sannyāsē
संन्यासाने (केवळ कर्माचा त्याग केल्याने)
by renunciation
सुटे Verb
suṭē
सुटत नाही / सुटका होत नाही
is not released
देहधर्मु Noun
dēhadharmu
शरीराचे नैसर्गिक धर्म किंवा कार्ये
bodily functions or duties
तुटे Verb
tuṭē
थांबत नाही / तुटत नाही
does not break or stop
लोटे Verb
lōṭē
संपणे / पार होणे
to pass or end
मार्गु Noun
mārgu
रस्ता / मार्ग
path

💡 अर्थ

जैसे बिना चले रास्ता समाप्त नहीं होता, वैसे ही केवल संन्यास धारण करने से कर्मों से छुटकारा नहीं मिलता और न ही देह के धर्म समाप्त होते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या स्वरूपाचे सखोल विवेचन करतात. ते म्हणतात की, केवळ बाह्यतः कर्माचा त्याग करून किंवा संन्यासाचा वेष धारण करून माणूस कर्ममुक्त होऊ शकत नाही. जोपर्यंत देह आहे, तोपर्यंत भूक, तहान, श्वास यांसारखे देहधर्म चालूच राहतात. कर्मातून मुक्त होण्यासाठी कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडणे आवश्यक आहे. ज्याप्रमाणे एखादा मार्ग कापण्यासाठी प्रत्यक्ष चालावेच लागते, केवळ थांबून राहिल्याने मार्ग संपत नाही, त्याचप्रमाणे विहित कर्मे केल्याशिवाय आणि त्यातील आसक्ती सोडल्याशिवाय मोक्ष मिळत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

केवळ जबाबदारी टाळणे म्हणजे मुक्ती नव्हे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या भीतीने अभ्यास सोडला तर तो उत्तीर्ण होऊ शकत नाही; त्याला अभ्यास करावाच लागेल, पण तो फळाची चिंता न करता केल्यास त्याला तणाव जाणवणार नाही.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की खरा संन्यास हा मानसिक असतो, केवळ कर्माचा बाह्य त्याग केल्याने माणूस मुक्त होत नाही.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 184

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सधर्म । तेचि करीं तूं मनोधर्म । राखूनियां ॥ १८४ ॥

"Therefore, perform the appropriate duty and that which is righteous, by maintaining the discipline of the mind."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Proper
कर्म Noun
Karma
कार्य / कर्तव्य
Action / Duty
सधर्म Adjective
Sadharma
धर्माला अनुसरून / नैतिक
Righteous / According to Dharma
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाची वृत्ती / मानसिक शिस्त
Mental attitude / Discipline
राखूनियां Verb
Rakhuniya
जपून / सांभाळून
Maintaining / Preserving

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित कर्म है और जो धर्म के अनुकूल है, उसे ही तुम मन की एकाग्रता और शुद्ध भाव के साथ करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की मनुष्याने केवळ कोणतेही कर्म करू नये, तर ते 'उचित' म्हणजे परिस्थितीनुसार योग्य आणि 'सधर्म' म्हणजे नैतिक मूल्यांना धरून असावे. कर्म करताना मनाचा 'मनोधर्म' म्हणजेच आंतरिक समतोल आणि शुद्ध हेतू राखणे अत्यंत आवश्यक आहे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य फळाची आशा न धरता आणि मनाची स्थिरता राखून करतो, तेव्हाच ते कर्म बंधनातून मुक्त करणारे ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात एखादे काम करताना ते केवळ करायचे म्हणून न करता, ते माझे कर्तव्य आहे आणि ते योग्य आहे का, याचा विचार करून पूर्ण लक्ष देऊन करावे. उदाहरणार्थ: विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवणे हे आपले 'उचित कर्म' आहे या भावनेने करावा.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला अनासक्त भावनेने स्वधर्म कसा पाळावा, याचे मार्गदर्शन करत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 13

जेणें अंतःकरण जिंकिलें । आणि कर्मफळ सांडिलें । तो न करी कांहीं केलें । देहींच असतां ॥

जेणे अंतःकरण जिंकले । आणि कर्मफळ सांडले । तो न करी काही केले । देहीच असता ॥

"He who has conquered his mind and renounced the fruits of action, does nothing even while staying in the body."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याने
By whom
अंतःकरण Noun
Antahkaran
मन किंवा हृदय
Mind or inner self
जिंकिलें Verb
Jinkile
जिंकले किंवा ताब्यात मिळवले
Conquered or mastered
कर्मफळ Noun
Karmaphal
कर्माचे फळ
Fruit of action
सांडिलें Verb
Sandile
त्यागले किंवा सोडून दिले
Renounced or dropped
देहींच Noun
Dehinch
शरीरातच
In the body itself

💡 अर्थ

जिसने अपने मन को जीत लिया है और कर्म के फलों का त्याग कर दिया है, वह शरीर में रहते हुए भी वास्तव में कुछ नहीं करता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाचे लक्षण सांगतात. ज्या साधकाने योगाभ्यासाने किंवा ज्ञानाने आपले अंतःकरण (मन आणि बुद्धी) पूर्णपणे ताब्यात ठेवले आहे आणि ज्याने कर्माच्या फळाचा मोह पूर्णपणे त्यागला आहे, असा पुरुष देहधारी असूनही कर्माच्या लेपापासून मुक्त असतो. तो सर्व क्रिया केवळ शरीराच्या पातळीवर होऊ देतो, पण स्वतःचा आत्मा अलिप्त ठेवतो. जसे कमळाचे पान पाण्यात असूनही ओले होत नाही, तसाच हा पुरुष संसारात राहूनही कर्माला शिवत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना, 'मी हे काम करतोय आणि मला याचे फळ मिळालेच पाहिजे' हा हट्ट सोडल्यास मानसिक ताण कमी होतो. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करताना केवळ ज्ञानासाठी अभ्यास करावा, निकालाच्या चिंतेत वेळ घालवू नये.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष शरीरात राहूनही कर्मापासून कसा अलिप्त असतो, याचे वर्णन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा