←
रविवार, 26 नोव्हेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 23

हे शब्दब्रह्म अशेषा । जेथूनि प्रसवले सुवेषा । तेथूनि हे मतिलेषा । लाभु जाहला ॥ २३ ॥

"From where the entire Shabdabrahma (Vedas) manifested in a beautiful form, from that same source, this trace of intellect has gained its light."

शब्दब्रह्म Noun
Shabdabrahma
वेद किंवा ईश्वरी वाणी
The Vedas or divine sound
अशेषा Adjective
Ashesha
संपूर्ण किंवा काहीही शिल्लक न ठेवता
Entire or without remainder
प्रसवले Verb
Prasavale
निर्माण झाले किंवा जन्मले
Originated or manifested
सुवेषा Adjective
Suvesha
सुंदर रूपाने
In a beautiful form
मतिलेषा Noun
Matilesha
बुद्धीचा अल्प अंश
A small trace of intellect
लाभु Noun
Labhu
प्राप्ती किंवा फायदा
Gain or benefit

💡 अर्थ

जिस स्थान से संपूर्ण वेदों की सुंदर रूप में उत्पत्ति हुई, उसी स्रोत से मेरी बुद्धि को यह थोड़ा सा ज्ञान प्राप्त हुआ है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सद्गुरूंच्या किंवा त्या मूळ परमतत्त्वाच्या अगाध सामर्थ्याचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, ज्या परमतत्त्वापासून संपूर्ण वेदांची (शब्दब्रह्माची) निर्मिती झाली, त्याच अफाट ज्ञानसागरातून माझ्या अल्प बुद्धीला हे ज्ञानेश्वरी रचण्याचे स्फुरण मिळाले आहे. हे ज्ञान माझे स्वतःचे नसून त्या मूळ स्रोताचा तो एक छोटासा अंश आहे, अशी अत्यंत नम्र भावना ते येथे व्यक्त करतात. हे गुरूकृपेचे महत्त्व अधोरेखित करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला मिळणारे यश किंवा ज्ञान हे केवळ आपले नसून ते आपल्या गुरूंच्या किंवा मोठ्या शक्तीच्या मार्गदर्शनाचा भाग आहे, ही नम्रता बाळगावी. उदाहरण: परीक्षेत उत्तम गुण मिळाल्यावर, ते शिक्षकांनी दिलेल्या ज्ञानाचा अंश आहे हे मान्य करणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या सुरुवातीला मंगलाचरणात संत ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाच्या मूळ स्रोताचे (गुरूंचे) स्तवन करत आहेत आणि आपली बुद्धी त्याच प्रकाशाचा एक अंश असल्याचे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 245

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें लोकीं प्रमाण मानिजे । मग सामान्येंही तैसेचि वर्तिजे । अनुसरूनि ॥

"Therefore, whatever the powerful (great) do, that is accepted as authority by the world; then the common folk also conduct themselves accordingly, following them."

समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा थोर व्यक्तीने
By the powerful or great person
कीजे Verb
Kije
केले जाते
Is done
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
सामान्येंही Noun
Samanyenhi
सामान्य लोकांनी सुद्धा
By common people also
वर्तिजे Verb
Vartije
वागावे किंवा वर्तन करावे
Should behave
अनुसरूनि Adverb
Anusaruni
अनुकरण करून
Following

💡 अर्थ

श्रेष्ठ पुरुष जो जो आचरण करते हैं, संसार उसी को प्रमाण मानता है। फिर सामान्य लोग भी उन्हीं का अनुसरण करते हुए वैसा ही व्यवहार करते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे नेतृत्वाचा आणि सामाजिक जबाबदारीचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ स्थानी आहेत किंवा ज्यांच्याकडे सामर्थ्य आहे, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे जगाचे लक्ष असते. हे श्रेष्ठ लोक जे आचरण करतात, तोच समाजासाठी एक नियम किंवा 'प्रमाण' बनतो. सामान्य जनता स्वतःचा वेगळा विचार न करता या थोर व्यक्तींच्या पावलावर पाऊल ठेवून चालत असते. म्हणून, समाजाला सन्मार्गावर ठेवण्यासाठी समर्थांनी अत्यंत सावधगिरीने आणि धर्माने वागणे आवश्यक आहे, कारण त्यांचे वागणे संपूर्ण समाजाची दिशा ठरवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्तीने वागले, तर मुले आपोआपच त्यांचे अनुकरण करून शिस्त पाळतात. उदाहरण: पालकांनी खोटे बोलणे टाळले तरच मुले खरे बोलायला शिकतात.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की श्रेष्ठ पुरुषांच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो आणि त्यांनी आदर्श का घालून दिला पाहिजे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 201

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । हें संन्यासपण निकें । जेथ मन आणि बुद्धी पारखे । होऊनि ठाकती ॥ २०१ ॥

"Therefore, O Arjuna, listen; this is the true state of renunciation, where the mind and intellect become detached."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
संन्यासपण Noun
Sannyāsapaṇa
संन्यासाची अवस्था
State of renunciation
निकें Adjective
Nikēṃ
उत्तम किंवा खरे
True or Good
पारखे Adjective
Pārakhē
अलिप्त किंवा वेगळे
Detached or Stranger
ठाकती Verb
Ṭhākatī
राहतात किंवा होतात
Stay or Become
बुद्धी Noun
Buddhī
विचारशक्ती
Intellect
ऐकें Verb
Aikēṃ
ऐक
Listen

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन सुनो, यही वास्तविक संन्यास है, जहाँ मन और बुद्धि सांसारिक विषयों से पूरी तरह विरक्त हो जाते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत खऱ्या संन्यासाची व्याख्या स्पष्ट करतात. संन्यास म्हणजे केवळ बाह्य त्याग किंवा वस्त्रांतर नव्हे. जेव्हा साधकाचे मन आणि बुद्धी ऐहिक विषयांच्या ओढीपासून पूर्णपणे मुक्त होतात आणि आत्मस्वरूपात स्थिर होतात, तेव्हाच त्याला खरे 'संन्यासपण' प्राप्त होते. येथे 'पारखे' होणे म्हणजे मन आणि बुद्धीने बाह्य जगातील द्वैताचा संबंध तोडून आत्मज्ञानात विलीन होणे होय. ही आंतरिक विरक्तीच योगाची खरी सिद्धी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि मनावर ताबा मिळवून शांत राहणे म्हणजे संन्यासाचा सराव करणे होय. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी अभ्यास करताना निकालाच्या चिंतेपेक्षा केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला खऱ्या संन्यासाचे स्वरूप समजावून सांगत आहेत, जिथे बाह्य वेषापेक्षा आंतरिक अलिप्तता महत्त्वाची आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा