←
गुरुवार, 02 नोव्हेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 149

म्हणोनि तूं आतां । झकवूनि या चित्ता । संन्यासु न करीं सर्वथा । धनुर्धरा ॥ १४९ ॥

"Therefore, now, do not deceive this mind and embrace renunciation at all, O Archer (Arjuna)."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकवूनि Verb
Zhakvuni
फसवून
Deceiving
चित्ता Noun
Chitta
मनाला
To the mind
संन्यासु Noun
Sannyasu
संन्यास / त्याग
Renunciation
सर्वथा Adverb
Sarvatha
कोणत्याही प्रकारे
In any way
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता आपल्या मनाला फसवून कोणत्याही प्रकारे संन्यासाचा (किंवा कर्माचा त्याग करण्याचा) विचार करू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला सावध करत आहेत. श्रीकृष्ण म्हणतात की, केवळ बाह्यतः कर्माचा त्याग करणे म्हणजे खरा संन्यास नव्हे. जर तुझे मन युद्धाच्या कर्तव्यापासून पळ काढू पाहत असेल, तर ते स्वतःच्या मनाला फसवण्यासारखे आहे. मनामध्ये संभ्रम असताना घेतलेला संन्यास हा टिकणारा नसतो आणि तो आध्यात्मिक प्रगतीसाठी पूरक नसतो. म्हणून, हे धनुर्धरा, तू तुझ्या विहित कर्तव्याचा त्याग करून खोटा संन्यास घेऊ नकोस.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढण्यासाठी आध्यात्मिकतेचा किंवा वैराग्याचा खोटा आधार घेऊ नये. उदाहरणार्थ, अभ्यासाचा कंटाळा आला म्हणून 'मला या जगाशी काही देणेघेणे नाही' असे म्हणणे म्हणजे स्वतःच्या मनाची फसवणूक करणे होय. त्याऐवजी आपले कर्तव्य धैर्याने पार पाडावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्तव्याचा त्याग करून खोटा संन्यास न घेण्याबद्दल आणि मनाची फसवणूक न करण्याबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 213

तैसे कर्माचेनि आधारे । जो कर्मातेचि संहारे । तो कर्मबंधा न पडे । स्वभावेंचि ॥ २१३ ॥

"In the same way, he who destroys karma with the support of karma, naturally does not fall into the bondage of karma."

कर्माचेनि Noun
karmacheni
कर्माच्या
of action
आधारे Noun
adhare
आधाराने
by support
संहारे Verb
sanhare
नाश करतो
destroys
कर्मबंधा Noun
karmabandha
कर्माचे बंधन
bondage of action
स्वभावेंचि Adverb
swabhavinchi
सहजपणे
naturally

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कर्माच्याच मदतीने जो कर्माचा नाश करतो, तो माणूस सहजपणे कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'अकर्मा'ची स्थिती स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे एखादा कुशल कारागीर हत्याराचा वापर करूनच लोखंड कापतो किंवा लाकूड तासतो, त्याप्रमाणे ज्ञानी पुरुष कर्माचा त्याग न करता, ते कर्म ईश्वरार्पण बुद्धीने आणि फळाची आशा सोडून करतो. अशा प्रकारे कर्म करूनही तो कर्माच्या परिणामांपासून मुक्त राहतो. जेव्हा कर्मातील 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नष्ट होतो, तेव्हा ते कर्म बंधनकारक ठरत नाही, तर ते मोक्षाला कारणीभूत ठरते. हे सर्व त्या ज्ञानी पुरुषाच्या बाबतीत अत्यंत नैसर्गिकरीत्या (स्वभावतः) घडते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, ते काम आपले कर्तव्य समजून केल्यास आपल्याला मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी केवळ गुणांच्या मागे न लागता ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास केल्यास त्यांना अभ्यासाचे ओझे वाटत नाही आणि ते सहजपणे यशस्वी होतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्मात राहूनही कर्मापासून अलिप्त कसा राहतो आणि कर्माचा उपयोग करूनच कर्माचे बंधन कसे तोडतो, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 88

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेणें आपणयांतें देखिलें । आणि देखतचि अकर्तेपण पावलें । तें कर्मचि अकर्म जालें । सहजें तया ॥

"He who has seen his own self and attained the state of non-doership, for him, action naturally becomes inaction."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याने
By whom
देखिलें Verb
Dekhile
पाहिले किंवा अनुभवले
Saw or experienced
अकर्तेपण Noun
Akartrepan
कर्तेपणाचा अभाव
State of non-doership
पावलें Verb
Pavale
प्राप्त झाले
Attained
सहजें Adverb
Sahaje
नैसर्गिकरित्या किंवा सहजपणे
Naturally

💡 अर्थ

ज्याने स्वतःच्या आत्मस्वरूपाला ओळखले आहे आणि ज्याला आपण काहीही करत नाही (अकर्तेपण) याची जाणीव झाली आहे, त्याच्यासाठी कर्म हे सहजपणे अकर्म (बंधमुक्त) होऊन जाते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाची स्थिती स्पष्ट करतात. जेव्हा एखादा साधक स्वतःच्या शुद्ध स्वरूपाचा अनुभव घेतो, तेव्हा त्याला समजते की शरीर आणि इंद्रिये कर्मे करत असली तरी आत्मा निर्लेप आणि अकर्ता आहे. यालाच 'अकर्तेपण' म्हणतात. अशा स्थितीत केलेली सर्व कर्मे फलाची अपेक्षा नसल्यामुळे आणि अहंकाराचा अभाव असल्यामुळे बंधनास कारणीभूत ठरत नाहीत, म्हणजेच ती 'अकर्म' होतात. ज्ञानी पुरुष कर्मात असूनही कर्माच्या पलीकडे असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती प्रेमापोटी केल्यास ती ओझे वाटत नाहीत.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे आत्मज्ञानी पुरुषाला कर्मामध्ये अकर्म कसे दिसते आणि तो कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त होतो, याचे विवेचन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा