←
रविवार, 29 ऑक्टोबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 133

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे हे वर्म । सुखाचें गा ॥

"Therefore, perform that which is appropriate action and that which is prescribed duty; this indeed is the secret of happiness."

उचित Adjective
uchita
योग्य/उचित
appropriate/proper
विहित Adjective
vihita
शास्त्राने सांगितलेले/नेमून दिलेले
prescribed/ordained
आचरावे Verb
acharave
आचरण करावे/पाळावे
should practice/perform
वर्म Noun
varma
रहस्य/मर्म/गुपित
secret/essence
सुखाचें Noun
sukhache
आनंदाचे
of happiness

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य आहे, त्याचेच पालन करणे हे सुखाचे खरे रहस्य आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र मांडतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजे योग्य कर्म आणि 'विहित' म्हणजे शास्त्राने किंवा निसर्गाने नेमून दिलेले कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडले पाहिजे. जीवनात खरे सुख मिळवण्यासाठी कोणत्याही चमत्काराची गरज नसते, तर केवळ आपले कर्तव्य प्रामाणिकपणे पार पाडणे हेच सुखाचे 'वर्म' (रहस्य) आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता विहित कर्म करतो, तेव्हा चित्त शुद्ध होते आणि शाश्वत आनंद मिळतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे एका विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता आपला अभ्यास (विहित कर्म) प्रामाणिकपणे करणे हे त्याचे कर्तव्य आहे. हेच त्याच्या भविष्यातील यशाचे आणि सुखाचे मर्म आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला सांगतात की, स्वतःचे विहित कर्तव्य पार पाडणे हेच जीवनातील सुखाचे खरे मर्म आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 68

म्हणोनि अर्जुना पाहीं । जयाचें चित्त समत्वें राही । तोचि ब्रह्म यांत संशय नाहीं । सत्य जाणावें ॥

"Therefore, O Arjuna, see; he whose mind stays in equanimity is indeed the Brahman, there is no doubt in this; know it as the truth."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
जयाचें Pronoun
Jayache
ज्याचे
Whose
चित्त Noun
Chitta
मन किंवा अंतःकरण
Mind or consciousness
समत्वें Adverb
Samatve
समानतेने किंवा समभावात
In equanimity
राही Verb
Raahi
स्थिर राहते
Remains or stays
ब्रह्म Noun
Brahma
परमात्मा
The Supreme Reality
संशय Noun
Sanshay
शंका
Doubt

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, ज्याचे मन सर्वांकडे सारख्याच भावनेने पाहते, तो माणूस प्रत्यक्ष ईश्वरासारखाच (ब्रह्म) असतो, यात काहीच शंका नाही; हे तू सत्य समज.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत समत्व बुद्धीचे (Equanimity) सर्वोच्च महत्त्व विशद करतात. जो साधक सुख-दुःख, लाभ-हानी, किंवा मान-अपमान या द्वंद्वांमध्ये आपले मानसिक संतुलन ढळू देत नाही, त्याचे चित्त ब्रह्माशी एकरूप झालेले असते. अशा स्थितीत पोहोचलेला मनुष्य देहाने जरी जगात वावरत असला, तरी तो स्वरूपाने परब्रह्मच असतो. समत्व हेच मुक्तीचे लक्षण आहे, असे माउली येथे निक्षून सांगतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला यश किंवा अपयश येते, तेव्हा खूप हुरळून न जाता किंवा खचून न जाता शांत राहण्याचा प्रयत्न करणे म्हणजे समत्व होय. उदाहरणार्थ, खेळात हार झाली तरी प्रतिस्पर्ध्याचे अभिनंदन करणे आणि स्वतःच्या चुका सुधारणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे समत्व बुद्धी प्राप्त झालेल्या व्यक्तीच्या स्थितीचे वर्णन करत आहेत आणि ती व्यक्ती ब्रह्मरूप कशी असते हे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 275

म्हणौनि जे जे उचित । आणि अवसरें पावे प्राप्त । तें कर्म न सांडितां विहित । आचरावें ॥ २७५ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and comes to you as per the occasion, perform that prescribed duty without abandoning it."

म्हणौनि Adverb
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / उचित
Appropriate
अवसरें Noun
Avasarēṃ
वेळेनुसार / प्रसंगानुसार
According to occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले / वाट्याला आलेले
Obtained / Received
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले / विहित
Prescribed / Ordained
आचरावें Verb
Ācarāvē
आचरण करावे / करावे
Should be performed

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि वेळेनुसार आपल्या वाट्याला आले आहे, ते शास्त्रशुद्ध कर्तव्य न सोडता पार पाडावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे तत्त्व मांडतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा त्याग करू नये. आपल्या जीवनात प्रसंगानुसार आणि अधिकारानुसार जे कर्तव्य (विहित कर्म) आपल्यासमोर येते, तेच आपले खरे कर्तव्य असते. ते कर्म 'उचित' म्हणजे नैतिकदृष्ट्या योग्य असावे. अशा कर्माचे आचरण करणे हाच मोक्षाचा खरा मार्ग आहे. कर्मापासून पळ काढण्यापेक्षा, ते निष्ठेने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता पूर्ण करणे यालाच ज्ञानेश्वर महाराजांनी महत्त्व दिले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात आणि तुमची परीक्षा जवळ आली आहे. अशा वेळी अभ्यास करणे हे तुमचे 'विहित कर्म' आहे. कंटाळा आला म्हणून किंवा कठीण वाटते म्हणून अभ्यास सोडणे चुकीचे आहे. परिस्थितीनुसार जे कर्तव्य समोर येईल ते प्रामाणिकपणे पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म करण्याचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे स्वरूप आणि ते का करावे हे स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा