←
गुरुवार, 19 ऑक्टोबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 8

तैसेचि व्यासाचेनि प्रसादें । मीही येणेंचि छंदें । सांगेन ओवीप्रबंधें । मराठीया ॥ ८ ॥

"In that same manner, by the grace of Vyasa, I too shall narrate this in the Marathi language through the composition of Ovis."

व्यासाचेनि Noun
Vyasaceni
व्यासांच्या
By Vyasa's
प्रसादें Noun
Prasade
कृपेने
By grace
छंदें Noun
Chande
वृत्तात किंवा लयीत
In meter or rhythm
सांगेन Verb
Sangena
सांगेन
Will tell
मराठीया Noun
Marathiya
मराठी भाषेत
In Marathi language

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे व्यासांनी ही कथा सांगितली, त्याचप्रमाणे त्यांच्या कृपेने मी सुद्धा ओवीच्या रूपात ही कथा मराठी भाषेत सांगेन.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे आपली नम्रता व्यक्त करत आहेत. ते म्हणतात की, महर्षी व्यासांनी ज्याप्रमाणे महाभारताची रचना केली, त्याच व्यासांच्या आशीर्वादाने आणि कृपेने मी ही भगवद्गीता मराठी भाषेत ओवीबद्ध करत आहे. हे कार्य माझे स्वतःचे नसून ते गुरूंच्या आणि व्यासांच्या कृपेचे फळ आहे, असे ते सुचवतात. ज्ञानेश्वर महाराज संस्कृतमधील ज्ञान सर्वसामान्य मराठी माणसाला समजावे यासाठी हा प्रयत्न करत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे कार्य करताना आपल्या मार्गदर्शकांचा किंवा गुरूंचा आदर करावा आणि त्यांच्या कृपेनेच आपण यशस्वी होऊ शकतो, हा भाव ठेवावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळाल्यावर आपल्या शिक्षकांचे आभार मानणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज महर्षी व्यासांच्या कृपेने भगवद्गीता मराठी भाषेत सांगण्याचा आपला संकल्प व्यक्त करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 26

कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् । अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥

जे कामक्रोधां मुकले । आणि आपणया आपण जिंकले । जे आत्मबोधीं स्थिरावले । निरंतर ॥

"Those who have abandoned desire and anger, who have conquered themselves, and who are steadily fixed in self-knowledge, dwell in eternal peace."

कामक्रोधां Noun
Kāmakrōdhāṃ
इच्छा आणि राग
Desire and anger
मुकले Verb
Mukalē
मुक्त झालेले किंवा सोडलेले
Freed or released from
जिंकले Verb
Jiṅkalē
विजय मिळवला
Conquered
आत्मबोधीं Noun
Ātmabōdhīṃ
आत्मज्ञानामध्ये
In self-knowledge
स्थिरावले Verb
Sthirāvalē
स्थिर झाले
Became steady
निरंतर Adverb
Nirantara
सतत किंवा कायमचे
Constantly

💡 अर्थ

जे लोक इच्छा आणि राग यांच्यापासून दूर झाले आहेत, ज्यांनी स्वतःच्या मनावर विजय मिळवला आहे आणि जे सतत आत्मज्ञानात स्थिर आहेत, त्यांना सर्वत्र ईश्वरी शांती मिळते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्या साधकांनी काम (इच्छा) आणि क्रोध (राग) या दोन मोठ्या शत्रूंना आपल्या आयुष्यातून काढून टाकले आहे, तेच खरे योगी आहेत. 'आपणया आपण जिंकले' याचा अर्थ असा की त्यांनी आपल्या चंचल मनावर आणि इंद्रियांवर पूर्ण ताबा मिळवला आहे. अशा व्यक्ती जेव्हा आत्मस्वरूपाच्या ज्ञानामध्ये (आत्मबोधी) कायमच्या स्थिर होतात, तेव्हा त्यांना देह जिवंत असतानाच आणि देह त्यागल्यानंतरही सर्वत्र परब्रह्माचा किंवा मोक्षाचा अनुभव येतो. ही अवस्था म्हणजे केवळ बाह्य संन्यास नसून अंतर्मनाचा विजय आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला कोणाचा राग येतो किंवा एखादी गोष्ट मिळवण्याचा हव्यास वाटतो, तेव्हा स्वतःला शांत करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय. उदाहरणार्थ, परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यावर चिडून न जाता, आपल्या चुका शोधून मनावर ताबा मिळवणे हाच खरा विजय आहे.

📌 संदर्भ

माऊली या ओवीत काम-क्रोधावर विजय मिळवलेल्या आणि आत्मस्वरूपात मग्न असलेल्या महात्म्यांच्या स्थितीचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 80

तैसे कर्माचेनि आधारें । कर्मचि सांडिजे निर्धारें । जैसें नाविका नाव सावरें । पैलतीरा ॥

"Likewise, with the support of action, one should firmly abandon the bondage of action, just as a boatman reaches the other shore using a boat."

कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
By means of action
आधारें Noun
Adhare
आधाराने
With the support of
सांडिजे Verb
Sandije
सोडावे किंवा त्याग करावा
Should be abandoned
निर्धारें Adverb
Nirdhare
निश्चयाने
With determination
नाविका Noun
Navika
नावाड्याला
To the boatman
पैलतीरा Noun
Pailtira
दुसऱ्या काठाला
To the other shore

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे नावाडी होडीच्या मदतीने नदी पार करून दुसऱ्या काठाला पोहोचतो, त्याचप्रमाणे कर्माच्या आधारानेच कर्माचा (फळाच्या आशेचा) त्याग केला पाहिजे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे नदीच्या पलीकडच्या काठाला जाण्यासाठी नावेचा आधार घेणे अनिवार्य असते, पण काठावर पोहोचल्यावर ती नाव सोडावी लागते, तसेच मोक्ष किंवा आत्मज्ञान मिळवण्यासाठी सुरुवातीला विहित कर्मे करणे आवश्यक आहे. कर्माचा त्याग म्हणजे कर्म करणे थांबवणे नव्हे, तर कर्माचा अहंकार आणि फळाची आसक्ती सोडणे होय. कर्माच्या साहाय्यानेच मनुष्य कर्माच्या पलीकडे असलेल्या स्थितीला पोहोचू शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ निकालाची काळजी न करता, आपले काम उत्तम प्रकारे पूर्ण करण्यावर लक्ष द्यावे. जसे विद्यार्थी परीक्षेचा अभ्यास (कर्म) करतात जेणेकरून त्यांना ज्ञान (पैलतीर) मिळेल.

📌 संदर्भ

कर्मबंधनातून मुक्त होण्यासाठी कर्माचा उपयोग साधना म्हणून कसा करावा, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा