←
गुरुवार, 31 ऑगस्ट 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 38

सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ । ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥

सुख आणि दुःख । समान मानूनि देख । लाभ आणि अलेख । जयापरी ॥

"Treating pleasure and pain, gain and loss, victory and defeat as the same, prepare yourself for the fight; in this way, you will not incur sin."

सुख Noun
Sukha
आनंद
Pleasure
दुःख Noun
Dukha
वेदना
Pain
समान Adjective
Samana
सारखे
Equal
देख Verb
Dekha
पाहणे किंवा मानणे
Consider or See
लाभ Noun
Labha
फायदा
Gain
अलेख Noun
Alekha
तोटा किंवा हानी
Loss

💡 अर्थ

सुख आणि दुःख, फायदा आणि तोटा, तसेच विजय आणि पराजय या गोष्टींना समान मानून तू युद्धासाठी तयार हो. असे केल्याने तुला कोणतेही पाप लागणार नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे अर्जुनाला समत्व बुद्धीचा उपदेश करत आहेत. ते सांगतात की, मनुष्याने जीवनातील द्वंद्वांकडे (सुख-दुःख, जय-पराजय) तटस्थपणे पाहिले पाहिजे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता केवळ आपले कर्तव्य म्हणून कर्म करतो, तेव्हा त्या कर्माचे चांगले किंवा वाईट परिणाम आपल्याला बाधत नाहीत. ही 'निष्काम कर्मयोगाची' पहिली पायरी आहे. मनाची स्थिती स्थिर ठेवून केलेले कर्म हे बंधनाला कारणीभूत ठरत नाही, तर ते मुक्तीचा मार्ग सुकर करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, परीक्षेत यश मिळो किंवा अपयश, आपण आपला अभ्यास प्रामाणिकपणे करणे हे आपले कर्तव्य आहे, असे मानून चालल्यास मानसिक ताण कमी होतो आणि आपण अधिक चांगल्या प्रकारे कार्य करू शकतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्तव्याचे पालन करताना सुख-दुःखाकडे दुर्लक्ष करून समत्व बुद्धीने वागण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 380

म्हणौनि तूं अर्जुना | सांडीं हा कल्पना | जो हा देहाभिमाना | मूळ व्याधी || ३८० ||

"Therefore, Arjuna, discard this notion; this body-ego is the root ailment."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
सांडीं Verb
Saandi
त्याग कर / सोडून दे
Discard / Abandon
कल्पना Noun
Kalpana
समजूत / भ्रम
Notion / Illusion
देहाभिमाना Noun
Dehabhimana
शरीराचा अहंकार
Body-ego
मूळ Noun
Mula
मुख्य कारण / मूळ
Root cause
व्याधी Noun
Vyadhi
रोग / आजार
Disease / Ailment

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू ही चुकीची समजूत सोडून दे. स्वतःला फक्त शरीर समजणे (देहाभिमान) हाच सर्व दुःखांचे आणि मानसिक त्रासांचे मुख्य कारण आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला अत्यंत मोलाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या जीवनातील सर्व कष्टांचे आणि अज्ञानाचे मूळ 'देहाभिमान' आहे. 'मी म्हणजे केवळ हे शरीर' ही भावना माणसाला मायेच्या बंधनात अडकवते. महाराज या देहाभिमानाला 'व्याधी' म्हणजेच एक प्रकारचा रोग म्हणतात. जोपर्यंत ही चुकीची कल्पना (भ्रम) मनात असते, तोपर्यंत आत्मस्वरूपाची ओळख होत नाही. म्हणून खऱ्या सुखासाठी हा अहंकार सोडणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा आपल्या रूपाचा, पैशाचा किंवा हुद्द्याचा गर्व करतो. हा गर्व म्हणजेच देहाभिमान होय. जेव्हा आपण हे समजतो की आपण केवळ शरीर नसून एक शुद्ध आत्मा आहोत, तेव्हा आपले दुःख कमी होते. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यास 'मी अपयशी झालो' असे मानून खचून न जाता, 'हे केवळ एका टप्प्याचे फळ आहे, माझे अस्तित्व त्यापेक्षा मोठे आहे' असा विचार करणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला सर्व दुःखांचे मूळ सांगून देहाभिमान सोडण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 318

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे नको अनंता । सांडूनि हे चिंता । झुंझसी वेगा ॥ ३१८ ॥

"Therefore, do not be deluded now. Leaving this worry behind, fight with speed."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
फसवले जाणे किंवा गोंधळणे
To be deluded or deceived
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Giving up or casting aside
चिंता Noun
Chinta
काळजी किंवा विवंचना
Worry or anxiety
झुंझसी Verb
Zunzhasi
युद्ध कर
Fight or engage in battle
वेगा Adverb
Vega
त्वरीत किंवा लवकर
Quickly or with speed

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता गोंधळून जाऊ नकोस. ही सर्व चिंता सोडून दे आणि युद्धासाठी तयार हो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला असलेला उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, हे अर्जुना, तू मायेच्या किंवा मोहाच्या जाळ्यात अडकून स्वतःला फसवून घेऊ नकोस. युद्धाच्या परिणामांची किंवा स्वजनांच्या मृत्यूची जी चिंता तुला सतावत आहे, ती पूर्णपणे सोडून दे. क्षत्रिय म्हणून तुझे जे विहित कर्तव्य आहे, ते पार पाडण्यासाठी तू त्वरित युद्धाला सुरुवात कर. येथे 'अनंता' हा शब्द अर्जुनाला उद्देशून किंवा ईश्वरी संदर्भात वापरला आहे, जो मनाची स्थिरता दर्शवतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण कामात अडकतो आणि भीतीमुळे निर्णय घेऊ शकत नाही, तेव्हा फळाची चिंता न करता आपले कर्तव्य पार पाडावे. उदाहरण: परीक्षेच्या वेळी निकालाची भीती न बाळगता फक्त अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मानसिक गोंधळ दूर करून आणि फळाची चिंता सोडून युद्धाचे कर्तव्य पार पाडण्यासाठी प्रोत्साहित करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा