←
शुक्रवार, 04 ऑगस्ट 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 204

म्हणोनि जे जे उचित। आणि अवसरेंकरूनि प्राप्त। तें कर्म न सांडितां विहित। आचरावें॥

"Therefore, whatever is appropriate and arises according to the occasion, perform that prescribed duty without abandoning it."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate
अवसरेंकरूनि Adverb
Avasarenkaruni
प्रसंगानुसार किंवा वेळेनुसार
According to the occasion
विहित Adjective
Vihit
शास्त्राने सांगितलेले किंवा विहित केलेले कर्तव्य
Prescribed duty
आचरावें Verb
Acharave
आचरण करावे किंवा पार पाडावे
Should perform

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि वेळेनुसार जे समोर येते, ते आपले कर्तव्य कर्म सोडून न देता नीट पार पाडावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले, नैतिकदृष्ट्या योग्य असलेले आणि प्रसंगाने प्राप्त झालेले कर्तव्य कधीही टाळू नये. ज्ञानी माणसाने देखील समाजासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी आपली विहित कर्मे (शास्त्रोक्त कर्तव्ये) अत्यंत निष्ठेने आणि फळाची आशा न धरता केली पाहिजेत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, ते कर्म ईश्वराची सेवा मानून करणे श्रेष्ठ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात, तर अभ्यास करणे हे तुमचे 'विहित कर्म' आहे. कंटाळा न करता किंवा परीक्षेच्या निकालाची अतिचिंता न करता, वेळेनुसार जो अभ्यास समोर येईल तो प्रामाणिकपणे पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत व्यक्तीने आपली नैसर्गिक कर्तव्ये अनासक्त वृत्तीने कशी पार पाडावीत, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 81

जैसीं जळचरे जळांतरीं । असती न भिजेचि अंबरें । तैसा संसारीं जो न विकारी । तोचि मुक्त ॥

"As aquatic creatures live in water without being drenched by it, so is he who remains unaffected by the world; he alone is liberated."

जळचरे Noun
jalachare
पाण्यात राहणारे प्राणी
aquatic animals
जळांतरीं Adverb
jalantari
पाण्याच्या आत
inside the water
भिजेचि Verb
bhijechi
भिजणे किंवा ओले होणे
getting wet or drenched
संसारीं Adverb
sansari
प्रपंचात किंवा जगात
in the worldly life
विकारी Adjective
vikari
विकारवश किंवा बदलणारा
affected by emotions or changes
मुक्त Adjective
mukta
बंधमुक्त किंवा स्वतंत्र
liberated or free

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे पाण्यात राहणारे प्राणी पाण्यात असूनही त्यांना पाणी बाधत नाही (ते ओले होऊन कुजत नाहीत), त्याप्रमाणे जो मनुष्य या संसारात राहूनही संसारातील विकारांनी विचलित होत नाही, तोच खरा मुक्त होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'अलिप्ततेचा' अत्यंत महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, खरा संन्यास हा संसार सोडण्यात नसून संसारात राहूनही त्यातील माया-मोहापासून अलिप्त राहण्यात आहे. जळचर प्राणी (मासे इ.) चोवीस तास पाण्यातच असतात, पण पाणी त्यांच्या शरीराचा नाश करू शकत नाही. त्याचप्रमाणे, जो ज्ञानी पुरुष प्रपंचातील सर्व कर्तव्ये पार पाडतो, पण त्याचे अंत:करण काम, क्रोध, लोभ यांसारख्या विकारांनी मलिन होत नाही, तोच या जगात राहूनही मुक्त आहे. ही अवस्था प्राप्त करणे म्हणजेच योगाचे यश आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात वावरताना आपल्यावर अनेक बाह्य परिस्थितींचा परिणाम होतो. उदाहरणार्थ, ऑफिसमध्ये कोणाशी वाद झाला तरी त्याचे दुःख घरी न आणणे किंवा यशाने हुरळून न जाता आणि अपयशाने खचून न जाता आपले काम करत राहणे, म्हणजे या ओवीचा सराव करणे होय.

📌 संदर्भ

संसारात राहूनही मनाची शांती आणि मुक्ती कशी जपावी, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 244

म्हणोनि समर्थें विशेषें । आचरावें लागे तैसें । जेणें मार्गे लोकें । चालावें गा ॥

"Therefore, the capable ones must especially conduct themselves in such a manner, that the common folk may follow that path."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान व्यक्तीने
By the capable/powerful person
विशेषें Adverb
Visheshe
विशेषतः
Specially/Particularly
आचरावें Verb
Acharave
आचरण करावे
Should practice/behave
मार्गे Noun
Marge
मार्गाने
By the path
लोकें Noun
Loke
लोकांनी
By the people

💡 अर्थ

म्हणून सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ माणसाने विशेषतः असे वागावे, ज्या मार्गाने सामान्य लोकांनी चालावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जे लोक समाजात श्रेष्ठ आहेत किंवा ज्यांच्याकडे अधिकार आहे, त्यांनी आपले कर्म अत्यंत जबाबदारीने पार पाडले पाहिजे. जर ज्ञानी पुरुष कर्म सोडून बसले, तर सामान्य लोकही त्यांचे अनुकरण करून आळशी बनतील. म्हणून, समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी समर्थांनी आदर्श आचरण करणे आवश्यक आहे. हे 'लोकसंग्रहा'चे तत्व आहे, जिथे नेता आपल्या कृतीतून समाजाला मार्गदर्शन करतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या कुटुंबातील मोठ्या व्यक्तीने जर शिस्त पाळली, तर मुले आपोआप शिस्त शिकतात. 'आधी केले मग सांगितले' या उक्तीप्रमाणे वागणे म्हणजे या ओवीचा सराव होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानी आणि श्रेष्ठ व्यक्तींनी समाजासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी कर्म करणे का आवश्यक आहे, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा