←
गुरुवार, 03 ऑगस्ट 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 45

तरी तूं आतां अर्जुना । सांडीं हे वासना । न धरीं या अनुष्ठाना । फळहेतूसी ॥

"Therefore, O Arjuna, now discard this desire; do not perform these duties with an eye on the fruit."

सांडीं Verb
Sandi
सोडून दे किंवा त्याग कर
Abandon or discard
वासना Noun
Vasana
फळाची इच्छा किंवा आसक्ती
Desire or attachment to results
अनुष्ठाना Noun
Anushthana
धार्मिक आचरण किंवा कर्म
Performance of a ritual or duty
फळहेतूसी Adverb
Phalahetusi
फळाच्या उद्देशाने
With the motive of reward
धरीं Verb
Dhari
धरणे किंवा मनात ठेवणे
To hold or keep in mind

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता ही फळाची इच्छा सोडून दे आणि कोणत्याही कर्माचे फळ मिळावे या हेतूने ते कर्म किंवा अनुष्ठान करू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते अर्जुनाला सांगतात की, मानवी दुःखाचे मूळ कर्मात नसून कर्माच्या फळाविषयी असलेल्या 'वासनेत' (इच्छेत) आहे. वेदांमध्ये अनेक सकाम कर्मे सांगितली आहेत, परंतु आत्मोन्नतीसाठी माणसाने फळाची आशा सोडून कर्तव्य पार पाडले पाहिजे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा धरतो, तेव्हा आपण कर्माच्या बंधनात अडकतो. म्हणून, केवळ ईश्वराची सेवा किंवा आपले कर्तव्य या भावनेने कर्म करावे, असा हा मोलाचा सल्ला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा नोकरी करताना 'मला किती पगार मिळेल?' किंवा 'माझा पहिला नंबर येईल का?' या चिंतेत राहण्यापेक्षा, आपले काम पूर्ण निष्ठेने आणि आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ बक्षीस जिंकण्यासाठी न खेळता, खेळाचा आनंद घेण्यासाठी आणि आपले सर्वोत्तम देण्यासाठी खेळावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करण्याचा (निष्काम कर्मयोग) उपदेश करत आहेत, त्याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 205

म्हणोनि ज्ञानेविण कांहीं। पवित्र थोर नाहीं। जेणें पाविजे ठायीं। कैवल्याच्या॥

म्हणोनि ज्ञानेविण काही। पवित्र थोर नाही। जेणे पाविजे ठायी। कैवल्याच्या॥

"Therefore, there is nothing as pure as knowledge; by which one attains the state of liberation."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
ज्ञानेविण Other
Jñānēviṇa
ज्ञानाशिवाय
Without knowledge
पवित्र Adjective
Pavitra
शुद्ध
Pure
थोर Adjective
Thōra
मोठे किंवा श्रेष्ठ
Great or Superior
पाविजे Verb
Pāvijē
मिळते किंवा प्राप्त होते
Attained
कैवल्याच्या Noun
Kaivalyācyā
मोक्षाच्या
Of liberation
ठायी Noun
Ṭhāyī
ठिकाणी किंवा स्थितीत
Place or State

💡 अर्थ

म्हणून ज्ञानाशिवाय या जगात दुसरी कोणतीही गोष्ट श्रेष्ठ आणि पवित्र नाही, ज्या ज्ञानामुळे मोक्ष प्राप्त होतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, या संपूर्ण विश्वात आत्मज्ञानासारखी शुद्ध आणि पवित्र वस्तू दुसरी कोणतीही नाही. ज्याप्रमाणे अग्नी लाकडाला जाळून त्याचे कोळशात आणि राखेत रूपांतर करतो, त्याप्रमाणे ज्ञान मनुष्याच्या अज्ञानाचा आणि कर्माच्या बंधनाचा नाश करते. हे ज्ञान प्राप्त झाल्यावरच मनुष्य 'कैवल्य' म्हणजे मोक्षाच्या सर्वोच्च स्थितीला पोहोचतो. हे ज्ञान केवळ माहिती नसून ती एक अनुभूती आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात केवळ पुस्तकी ज्ञान मिळवणे पुरेसे नाही, तर स्वतःच्या चुका समजून घेणे हे खरे ज्ञान आहे. उदाहरणार्थ, जर आपल्याला राग येत असेल, तर तो का येतो याचे ज्ञान झाल्यास आपण शांत राहू शकतो, हेच व्यावहारिक ज्ञान होय.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या चौथ्या अध्यायातील ३८ व्या श्लोकावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाची महती सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 213

जैसा कां कस्तूरीचां कणीं । परिमळु असे सर्वपणीं । तैसा तो अंतःकरणीं । बोधु वसे ॥

"Just as fragrance exists in every part of a musk grain, so does spiritual wisdom dwell within his heart."

कस्तूरीचां Noun
Kasturicha
कस्तुरीचा
of musk
कणीं Noun
Kani
कणात
in a grain/particle
परिमळु Noun
Parimalu
सुगंध
fragrance
सर्वपणीं Adverb
Sarvapani
सर्वार्थाने/पूर्णपणे
entirely/in all parts
अंतःकरणीं Noun
Antahkarni
मनात/हृदयात
in the heart/mind
बोधु Noun
Bodhu
आत्मज्ञान/बोध
spiritual wisdom
वसे Verb
Vase
राहतो/निवास करतो
dwells/resides

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कस्तुरीच्या एका लहानशा कणातही तिचा सुगंध पूर्णपणे भरलेला असतो, त्याप्रमाणे त्या ज्ञानी पुरुषाच्या अंतःकरणात आत्मज्ञान पूर्णपणे ठसलेले असते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या ज्ञानाची व्याप्ती स्पष्ट करतात. कस्तुरीचा कण आकाराने कितीही लहान असला, तरी त्याच्या प्रत्येक अंशात सुगंध भरलेला असतो. तो सुगंध कणापासून वेगळा करता येत नाही. त्याचप्रमाणे, ज्याला आत्मबोध झाला आहे, त्याच्या बुद्धीचा किंवा मनाचा कोणताही कोपरा अज्ञानाने व्यापलेला नसतो. त्याचे संपूर्ण अस्तित्व, विचार आणि भावना केवळ शुद्ध ज्ञानाने (बोध) ओतप्रोत भरलेली असतात. त्याच्या जगण्यातून केवळ चैतन्याचाच सुगंध दरवळतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या अंगी असलेले चांगले गुण हे केवळ दाखवण्यापुरते नसावेत, तर ते आपल्या स्वभावाचा अविभाज्य भाग असावेत. उदाहरणार्थ, जर आपण प्रामाणिक असू, तर तो प्रामाणिकपणा आपल्या प्रत्येक छोट्या कृतीत कस्तुरीच्या सुगंधासारखा दिसला पाहिजे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाचे लक्षण सांगताना, त्याचे ज्ञान त्याच्या अंतःकरणात कसे भिनलेले असते, हे स्पष्ट करण्यासाठी माउली कस्तुरीचे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा