←
गुरुवार, 08 जून 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 202

जैसा गगनीं सूर्यु एकु । परी जळीं दिसे अनेकु । तैसा आत्मा हा अलोकु । देहीं दिसे ॥

"As the sun is one in the sky, yet appears manifold in water, so does the unique Soul appear in various bodies."

जैसा Adverb
Jaisa
जसा
Just as
गगनीं Noun
Gagani
आकाशात
In the sky
सूर्यु Noun
Suryu
सूर्य
Sun
अनेकु Adjective
Aneku
अनेक
Many
आत्मा Noun
Atma
आत्मा
Soul
अलोकु Adjective
Aloku
अद्वितीय/अदृश्य
Unique/Invisible
देहीं Noun
Dehi
शरीरात
In the body

💡 अर्थ

जसा आकाशात सूर्य एकच असतो, पण पाण्यात त्याचे अनेक प्रतिबिंब दिसतात, तसाच हा आत्मा एक असूनही वेगवेगळ्या शरीरात वेगवेगळा वाटतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अद्वैत स्वरूप स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे आकाशामध्ये सूर्य एकच असतो, परंतु पृथ्वीवरील विविध जलपात्रांमध्ये त्याचे प्रतिबिंब पडल्यामुळे तो अनेक असल्याचा भास होतो, त्याचप्रमाणे परमात्मा किंवा आत्मा हा तत्वतः एकच आहे. मात्र, अज्ञानामुळे किंवा देहबुद्धीमुळे तो प्रत्येक शरीरात वेगवेगळा भासतो. पात्रातील पाणी हलले तरी सूर्याला काही होत नाही, तसेच देहाच्या सुख-दुःखाचा आत्म्यावर परिणाम होत नाही. हा आत्मा 'अलोकु' म्हणजे इंद्रियांना न दिसणारा पण सर्वव्यापी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण सर्वांशी प्रेमाने वागले पाहिजे, कारण सर्वांच्या शरीरात एकच आत्मा वास करतो. उदाहरण: जसे शाळेत सर्व मुले वेगळी दिसली तरी सर्वांची शिकण्याची ओढ एकच असते, तसेच सर्वांमधील ईश्वरी अंश एकच आहे हे ओळखावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे स्वरूप सांगत आहेत आणि ज्ञानेश्वर महाराज तो आत्मा एक असूनही अनेक कसा वाटतो हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 92

म्हणौनि स्वधर्मु जो विहितु । तोचि आचरिजे उचितु । जैसा मार्गु हा सुवातु । चालतां न पावे ॥ ९२ ॥

"Therefore, perform your prescribed duty properly; for just as a good path does not cause weariness to the walker, so is the path of one's own duty."

स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
विहितु Adjective
Vihitu
शास्त्रसंमत किंवा नेमून दिलेले
Prescribed or ordained
आचरिजे Verb
Acharije
आचरण करावे
Should be practiced
उचितु Adjective
Uchitu
योग्य किंवा उचित
Appropriate or proper
सुवातु Noun
Suvatu
चांगला मार्ग
A good or smooth path

💡 अर्थ

म्हणून आपल्याला जो विहित (सांगितलेला) असा स्वधर्म आहे, त्याचेच योग्य प्रकारे आचरण करावे. जसा चांगला मार्ग चालताना थकवा येत नाही, तसा स्वधर्माचा मार्ग सोपा असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माच्या पालनाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, प्रत्येक व्यक्तीने आपल्या प्रकृतीला आणि शास्त्राला अनुसरून जे कर्तव्य (स्वधर्म) प्राप्त झाले आहे, त्याचेच पालन करावे. जेव्हा आपण आपले विहित कर्तव्य करतो, तेव्हा ते ओझे वाटत नाही. ज्याप्रमाणे एखादा प्रशस्त आणि अडथळे नसलेला रस्ता प्रवाशाला थकवा जाणवू देत नाही आणि तो सहजपणे ध्येयापर्यंत पोहोचतो, त्याचप्रमाणे स्वधर्माचे आचरण केल्याने मनुष्याची आध्यात्मिक प्रगती विनासायास होते. परधर्माचे किंवा दुसऱ्याच्या कर्तव्याचे अनुकरण करणे हे कठीण आणि त्रासदायक ठरू शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, प्रत्येकाने आपली जबाबदारी ओळखून काम करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्याने प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हा त्याचा स्वधर्म आहे. दुसऱ्याची नक्कल करण्यापेक्षा स्वतःच्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित केल्यास कामाचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करणे कसे सुखकर आणि श्रेयस्कर आहे, हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 60

म्हणोनि उचित कर्म । जेणें पाविजे स्वधर्म । तेंचि करीं तूं उत्तम । धनुर्धरा ॥

म्हणोनि उचित कर्म । जेणे पाविजे स्वधर्म । तेचि करीं तूं उत्तम । धनुर्धरा ॥

"Therefore, perform the appropriate action by which your duty is fulfilled; do it excellently, O Archer."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Rightful
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते / साध्य होते
Attained / Achieved
स्वधर्म Noun
Swadharma
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
उत्तम Adverb
Uttama
श्रेष्ठ प्रकारे
Excellently / Best
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, जे कर्म करणे योग्य आहे आणि ज्याने आपल्या स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन होते, तेच श्रेष्ठ कर्म तू कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वैरपणे कोणतेही कर्म करू नये. जे कर्म आपल्या वाट्याला आले आहे आणि जे आपल्या प्रकृतीला व धर्माला अनुसरून आहे, त्यालाच 'उचित कर्म' म्हणतात. असे कर्म केल्याने मनुष्याला आत्मिक समाधान मिळते आणि तो मोक्षाप्रत जातो. अर्जुनाला उद्देशून ते म्हणतात की, तू तुझा क्षात्रधर्म ओळखून तुझे विहित कर्तव्य अत्यंत निष्ठेने आणि उत्तम रीतीने पार पाड.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली कामे टाळू नयेत. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याने अभ्यास करणे हा त्याचा 'स्वधर्म' आहे. तो अभ्यास त्याने कंटाळा न करता 'उत्तम' प्रकारे केला पाहिजे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडण्याचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत, असे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा