←
शुक्रवार, 02 जून 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 123

म्हणौनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे उत्तम । फळाशा सांडूनि ॥

"Therefore, perform appropriate actions and prescribed duties excellently, abandoning the desire for fruits."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य / उचित
Appropriate / Proper
विहित Adjective
Vihit
शास्त्राने सांगितलेले / विहित
Prescribed / Ordained
आचरावे Verb
Aacharave
आचरण करावे / करावे
Should perform / Practice
फळाशा Noun
Phalasha
फळाची आशा / अपेक्षा
Desire for results
सांडूनि Adverb
Sanduni
त्याग करून / सोडून
Abandoning / Giving up

💡 अर्थ

इसलिए, जो उचित कर्म है और जो विहित धर्म है, उसे ही फल की इच्छा त्याग कर उत्तम रीति से करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र मांडतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वार्थासाठी किंवा फळाच्या आशेने कर्म करू नये. जे कर्म परिस्थितीनुसार 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे शास्त्राने किंवा धर्माने 'विहित' (कर्तव्य म्हणून सांगितलेले) आहे, तेच कर्म पूर्ण निष्ठेने आणि कौशल्याने करावे. जेव्हा आपण फळाची चिंता सोडून देतो, तेव्हा आपले पूर्ण लक्ष कर्मावर केंद्रित होते, ज्यामुळे कर्माचा दर्जा सुधारतो आणि ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना, उदा. एखाद्या विद्यार्थ्याने 'मला किती मार्क्स मिळतील' या विचारात वेळ न घालवता, 'अभ्यास करणे हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने मन लावून अभ्यास करावा. यामुळे तणाव कमी होतो आणि यश मिळण्याची शक्यता वाढते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण या ओवीतून करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 86

अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः। सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं संतरिष्यसि॥

तरी या ज्ञानाचिया तरी। तूंचि एकु पैलतीरीं। पावसी या संसारीं। दुस्तर जो॥

"By the boat of this knowledge, you alone will reach the other shore of this worldly life, which is so difficult to cross."

ज्ञानाचिया Noun
Jnanachiya
ज्ञानाच्या
Of knowledge
तरी Noun
Tari
नौका/नाव
Boat/Vessel
पैलतीरीं Noun
Pailatiri
पलीकडच्या काठावर
On the other shore
संसारीं Noun
Sansari
संसारामध्ये
In the worldly existence
दुस्तर Adjective
Dustar
पार करण्यास कठीण
Difficult to cross
पावसी Verb
Pavasi
पोहोचशील
Will reach
एकु Adjective
Eku
एकटाच/नक्कीच
Alone/Certainly

💡 अर्थ

इस ज्ञान रूपी नौका के माध्यम से, तुम इस अत्यंत कठिन संसार सागर के दूसरे तट पर पहुँच जाओगे।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की हा संसार म्हणजे एक असा समुद्र आहे जो पार करणे अत्यंत कठीण (दुस्तर) आहे. पण ज्याप्रमाणे अथांग पाणी पार करण्यासाठी नौकेची गरज असते, त्याचप्रमाणे या संसाररूपी संकटातून बाहेर पडण्यासाठी 'आत्मज्ञान' हीच एकमेव भक्कम नौका आहे. जरी एखाद्याने पूर्वी चुका केल्या असल्या, तरी ज्ञानाच्या साहाय्याने तो मोक्ष मिळवू शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात जेव्हा आपण मोठ्या संकटात अडकतो, तेव्हा घाबरून न जाता त्या विषयाचे योग्य ज्ञान मिळवणे हीच संकटातून बाहेर पडण्याची नौका ठरते. उदाहरणार्थ: जर एखाद्याला व्यवसायात नुकसान झाले, तर रडत न बसता व्यवसायाचे नवीन तंत्र आणि ज्ञान आत्मसात केल्यास तो पुन्हा प्रगती करू शकतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला ज्ञानाचे सामर्थ्य सांगत असताना ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून ज्ञानाला नौकेची उपमा देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 77

कर्मण्यकर्म य: पश्येदकर्मणि च कर्म य: । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त: कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेथ कर्म अकर्म होय । आणि अकर्मचि कर्म होय । हें विवंचितां डोळयांसि न ये । बुद्धीच्याही ॥ ७७ ॥

"Where action becomes inaction, and inaction itself becomes action; this, when contemplated, does not come to the eyes of even the intellect."

कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action or deed
अकर्म Noun
Akarma
कर्माचा अभाव किंवा फळाची अपेक्षा नसलेले कर्म
Inaction or selfless action
विवंचितां Verb
Vivanchita
विचार केला असता किंवा शोध घेतला असता
While contemplating or analyzing
डोळयांसि Noun
Dolyansi
दृष्टीला किंवा डोळ्यांना
To the eyes or vision
बुद्धीच्याही Noun
Buddhichyahi
बुद्धीला सुद्धा
Even to the intellect

💡 अर्थ

जहाँ कर्म में अकर्म और अकर्म में कर्म दिखाई देता है, यह रहस्य विचार करने पर भी बुद्धि की पकड़ में नहीं आता।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माची गहन गती स्पष्ट करतात. आत्मज्ञानी पुरुष जेव्हा कर्म करतो, तेव्हा तो स्वतःला कर्ता मानत नाही, म्हणून त्याचे कर्म 'अकर्म' होते. याउलट, एखादा मनुष्य बाहेरून शांत बसलेला दिसला तरी त्याच्या मनात कर्माचे संकल्प-विकल्प चालू असतात, तर ते 'अकर्म' असूनही 'कर्म'च असते. हा सूक्ष्म भेद ओळखणे सामान्य बुद्धीच्या पलीकडचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता कर्तव्य भावनेने काम करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती ओझे न मानता आनंदाने करणे, जेणेकरून त्याचा मानसिक ताण येणार नाही.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या चौथ्या अध्यायातील कर्माच्या गुंतागुंतीच्या स्वरूपावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी सांगतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा