←
रविवार, 28 मे 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 171

म्हणोनि कर्माचेनि नांवें । जे जे कांहीं आचरवे । तें अकर्मचि हें जाणावें । निश्चितेंसीं ॥ १७१ ॥

"Therefore, whatever is performed in the name of action, know that for certain to be inaction."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmācēni
कर्माच्या
Of action
आचरवे Verb
Ācaravē
आचरण केले जाते
Is performed
अकर्मचि Noun
Akarmaci
अकर्मच (बंधमुक्त कर्म)
Inaction/Non-binding action
जाणावें Verb
Jāṇāvēṃ
समजावे
Should be known
निश्चितेंसीं Adverb
Niścitēṃsīṃ
खात्रीने
Certainly

💡 अर्थ

इसलिए कर्म के नाम पर जो कुछ भी किया जाता है, उसे निश्चित रूप से अकर्म (बंधनमुक्त कर्म) ही समझना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात की, जेव्हा एखादा ज्ञानी पुरुष फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडून कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म असूनही त्याला चिकटत नाही. अशा कर्माला 'अकर्म' म्हणतात. ज्याप्रमाणे बी भाजले तर त्यातून अंकुर फुटत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानयुक्त कर्म पुनर्जन्माला कारणीभूत ठरत नाही. हे कर्म केवळ शरीराद्वारे घडते, पण आत्म्याला त्याचा स्पर्श होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी हे करतोय' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न धरता काम करणे, यामुळे मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज येथे 'अकर्म' या संकल्पनेचे स्पष्टीकरण देत आहेत, जिथे ज्ञानी पुरुष आसक्तीशिवाय कर्म करतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 153

म्हणोनि अज्ञानाचेनि मूळें । हे संशयाचे जाळें । पसरले असे प्रबळें । अंतःकरणीं ॥ १५३ ॥

म्हणोनि अज्ञानाचेनि मुळे । हे संशयाचे जाळे । पसरले असे प्रबळे । अंतःकरणी ॥ १५३ ॥

"Therefore, because of the root of ignorance, this web of doubt has spread strongly in the heart."

अज्ञानाचेनि Noun
Ajnānācēni
अज्ञानामुळे
Due to ignorance
मूळें Noun
Mūḷēṃ
मुळाने
By the root
संशयाचे Noun
Saṃśayācē
संशयाचे
Of doubt
जाळें Noun
Jāḷēṃ
जाळे
Web
प्रबळें Adverb
Prabaḷēṃ
जोराने
Powerfully
अंतःकरणीं Noun
Antaḥkaraṇīṃ
मनात
In the heart

💡 अर्थ

इसलिए अज्ञान के कारण, यह संशय का जाल हृदय में बड़ी शक्ति से फैला हुआ है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, अज्ञान हेच सर्व संशयांचे मूळ कारण आहे. ज्याप्रमाणे अंधारामुळे दोरीचा साप वाटतो, त्याप्रमाणे आत्मज्ञानाच्या अभावामुळे मानवी मनात संशयाचे जाळे निर्माण होते. हे जाळे इतके प्रबळ असते की ते माणसाच्या बुद्धीला ग्रासून टाकते आणि त्याला योग्य मार्गापासून विचलित करते. या संशयाचा नाश करण्यासाठी ज्ञानाचा प्रकाश मिळवणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीची पूर्ण माहिती नसते, तेव्हा मनात भीती आणि शंका येते. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला गणिताचे सूत्र माहित नसेल, तर गणित सोडवताना शंका येईल. सूत्र शिकणे (ज्ञान) ही शंका दूर करते.

📌 संदर्भ

अज्ञानामुळे मनात संशय कसा निर्माण होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 18

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जो कर्मामाजीं अकर्म पाहे । आणि अकर्मीं कर्म आहे । तोचि मनुष्यांत बुद्धिमंत होये । तोचि युक्तु सर्वकर्मी ॥

"One who sees inaction in action, and action in inaction, is wise among men."

कर्मामाजीं Noun
karmāmājīṃ
कर्मामध्ये
in action
अकर्म Noun
akarma
कर्तेपणाचा अभाव
inaction
पाहे Verb
pāhe
पाहतो
sees
बुद्धिमंत Adjective
buddhimanta
ज्ञानी
wise
युक्तु Noun
yuktu
योगी
yogi

💡 अर्थ

जो कर्म में अकर्म देखता है और अकर्म में कर्म देखता है, वह मनुष्यों में बुद्धिमान है और वह योगी समस्त कर्मों को करने वाला है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे अत्यंत सूक्ष्म तत्व समजावून सांगतात. ज्ञानी पुरुष शरीराने कर्मे करत असतानाही 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार बाळगत नाही, म्हणून त्याचे कर्म 'अकर्म' ठरते. याउलट, एखादा माणूस बाहेरून शांत बसलेला दिसला तरी त्याच्या मनात जर वासना आणि विचारांचे चक्र चालू असेल, तर ते 'अकर्म' नसून 'कर्म'च आहे. जो हा भेद ओळखतो, तोच खरा आत्मज्ञानी होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न ठेवता, ते आपले कर्तव्य म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती आनंदाने आणि निस्वार्थ भावनेने केल्यास ती कष्टाची वाटत नाहीत.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्माचे गुपित सांगत आहेत, ज्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर माऊलींनी या ओवीत केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा