←
शुक्रवार, 12 मे 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 50

म्हणौनि तूं आतां । सांडीं हे विवंचना पांडुसुता । होईं गा सावधु चित्ता । स्वधर्मीं या ॥ ५० ॥

"Therefore, now give up this deliberation, O son of Pandu; be alert in your mind towards your own duty."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
सांडीं Verb
Sandi
सोडून दे
Give up / Abandon
विवंचना Noun
Vivanchana
चिंता किंवा विचार
Deliberation or Worry
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
सावधु Adjective
Savadhu
जागृत किंवा सावध
Alert or Attentive
स्वधर्मीं Noun
Swadharmi
स्वतःच्या कर्तव्यात
In one's own duty

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम इस चिंता को त्याग दो और अपने स्वधर्म (कर्तव्य) के प्रति सचेत हो जाओ।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला उपदेश करतात की, कर्माच्या बाबतीत मनात निर्माण झालेली द्विधा अवस्था किंवा शंका सोडून देणे आवश्यक आहे. 'विवंचना' म्हणजे मनातील तर्क-वितर्क किंवा चिंता. जेव्हा माणूस आपल्या विहित कर्तव्यापासून (स्वधर्मापासून) विचलित होतो, तेव्हाच गोंधळ निर्माण होतो. म्हणून, मनाला स्थिर करून आणि पूर्णपणे जागृत राहून आपल्या वाट्याला आलेल्या कर्मात झोकून देणे, हाच खरा कर्मयोग आहे असे महाराज सांगतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता (विवंचना) न करता, केवळ अभ्यासावर (स्वधर्मावर) लक्ष केंद्रित करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला मनातील संभ्रम सोडून आपल्या विहित कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 58

कर्मण्यकर्म य: पश्येदकर्मणि च कर्म य: । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त: कृत्स्नकर्मकृत् ॥

तरी कर्मामाजीं अकर्म । आणि अकर्मींचि कर्म । हें जया कळे तोचि परम । पुरुषु जाणावा ॥

"One who perceives inaction in action and action in inaction is the supreme among men."

कर्मामाजीं Noun
Karmamaji
कर्मामध्ये
In action
अकर्म Noun
Akarma
कर्मरहित अवस्था
Inaction
कळे Verb
Kale
समजते
Understands
परम Adjective
Param
श्रेष्ठ
Supreme
पुरुषु Noun
Purushu
मनुष्य
Man

💡 अर्थ

जो कर्म में अकर्म और अकर्म में कर्म देखता है, वही मनुष्यों में बुद्धिमान है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे अत्यंत सूक्ष्म तत्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य शरीर आणि इंद्रियांनी कर्मे करत असतानाही, 'मी कर्ता नाही' या आत्मज्ञानामुळे कर्माच्या फळापासून अलिप्त राहतो (कर्मात अकर्म पाहणे), आणि जो मनुष्य बाह्यतः कर्म सोडून बसला असला तरी मनात कर्माचे संकल्प-विकल्प करत असतो (अकर्मात कर्म पाहणे), या दोघांमधील फरक जो ओळखतो तोच खरा ज्ञानी आहे. असा पुरुष सर्व कर्मे करूनही कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरण: घरातील कामे करताना ती केवळ जबाबदारी म्हणून न करता, ती ईश्वराची सेवा आहे या भावनेने केल्यास कर्माचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील गुपित समजावून सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 124

ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् । ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥

अर्पण तेंचि ब्रह्म । हवि तेंचि ब्रह्म । अग्नि तोचि ब्रह्म । होताही ब्रह्म ॥ १२४ ॥

"The offering is Brahman, the oblation is Brahman, the fire is Brahman, and the sacrificer is Brahman."

अर्पण Noun
Arpana
अर्पण करण्याचे साधन (पळी)
The act or instrument of offering
हवि Noun
Havi
यज्ञात अर्पण करायचे द्रव्य (तूप इ.)
Oblation or material offered in sacrifice
अग्नि Noun
Agni
अग्नी
Fire
होता Noun
Hota
यज्ञ करणारा
The sacrificer or priest
ब्रह्म Noun
Brahma
परमात्मा किंवा अंतिम सत्य
The Supreme Reality

💡 अर्थ

अर्पण करने का साधन ब्रह्म है, हवि ब्रह्म है, अग्नि ब्रह्म है और अर्पण करने वाला भी ब्रह्म ही है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत दर्शनाचा उच्चांक मांडतात. जेव्हा एखादा साधक ज्ञानी होतो, तेव्हा त्याला यज्ञातील प्रत्येक घटक - पळी (अर्पण साधन), तूप (हवि), अग्नी आणि स्वतः यज्ञकर्ता - हे सर्व एकाच परब्रह्माची रूपे वाटतात. त्याच्या दृष्टीने कर्म आणि कर्ता यात भेद उरत नाही. सर्व काही ब्रह्ममय झाल्यामुळे कर्माचे बंधन त्याला बाधत नाही, कारण तो कर्माच्या पलीकडे असलेल्या एकात्मतेचा अनुभव घेत असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण जे काही काम करतो, ते ईश्वराची सेवा समजून करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ मार्कांसाठी न करता ज्ञान मिळवण्यासाठी करावा, कारण ज्ञान हे ब्रह्म आहे. यामुळे कामाचा ताण येत नाही आणि मन शांत राहते.

📌 संदर्भ

प्रत्येक कर्मामध्ये आणि कर्माच्या साधनांमध्ये ईश्वरी तत्त्व पाहण्याच्या दृष्टीचे वर्णन.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा