←
मंगळवार, 09 मे 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 2

एवं परंपराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः । स कालेनेह महता योगो नष्टः परंतप ॥

मग तो विवस्वतु मनूसी सांगे । मनू इक्ष्वाकूसि उपदेशे । ऐसी हे परंपरेच्या मार्गें । राजर्षीं पाविली ॥

"Then Vivasvan told it to Manu, and Manu instructed Ikshvaku. In this way, through the path of tradition, the royal sages attained it."

विवस्वतु Noun
Vivasvatu
सूर्य
The Sun God
मनूसी Noun
Manūsī
मनूला
To Manu
उपदेशे Verb
Upadēśē
उपदेश केला
Instructed or taught
परंपरेच्या Noun
Paramparēcyā
परंपरेने
Through lineage or tradition
राजर्षीं Noun
Rājarṣīṃ
राजर्षींना
To the royal sages
पाविली Verb
Pāvilī
प्राप्त झाली
Attained or reached

💡 अर्थ

फिर विवस्वान ने मनु को बताया, और मनु ने इक्ष्वाकु को उपदेश दिया। इस प्रकार परंपरा के माध्यम से यह ज्ञान राजर्षियों को प्राप्त हुआ।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, हे श्रेष्ठ योगज्ञान एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे परंपरेने चालत आले. सूर्याने हे ज्ञान आपला पुत्र वैवस्वत मनु याला दिले, आणि मनुने ते आपला पुत्र राजा इक्ष्वाकु याला दिले. अशा प्रकारे अनेक राजर्षींनी (जे राजे असूनही ऋषींप्रमाणे ज्ञानी होते) हे आत्मज्ञान प्राप्त केले. ही एक अखंड गुरु-शिष्य परंपरा होती, ज्यामुळे ज्ञानाची शुद्धता टिकून राहिली.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या घरातील चांगले संस्कार आणि कौशल्ये एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे सोपवणे महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, वडिलांनी आपल्या मुलाला व्यवसायातील प्रामाणिकपणाची परंपरा शिकवणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला या योगाची प्राचीन आणि पवित्र परंपरा सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 1

तरी अवधान एकवेळ दीजे । मग सर्वसुखासी पात्र होईजे । हें प्रतिज्ञोत्तर माझें । उघड ऐका ॥ १ ॥

"Give your attention but once, and become worthy of all bliss; listen clearly to this, my solemn promise."

अवधान Noun
Avadhana
लक्ष किंवा एकाग्रता
Attention or focus
दीजे Verb
Dije
द्यावे
Should give
पात्र Adjective
Patra
लायक किंवा योग्य
Worthy or eligible
प्रतिज्ञोत्तर Noun
Pratijnottara
प्रतिज्ञेचे शब्द
Words of promise
उघड Adverb
Ughada
स्पष्टपणे
Clearly

💡 अर्थ

कृपया एक बार ध्यान दें, फिर आप सभी सुखों के पात्र बन जाएंगे। यह मेरा प्रतिज्ञापूर्वक वचन है, इसे स्पष्ट रूप से सुनें।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या चौथ्या अध्यायाच्या सुरुवातीला संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रोत्यांना विनंती करत आहेत. ते म्हणतात की, जर तुम्ही तुमचे चित्त एकाग्र करून हे निरूपण ऐकले, तर तुम्हाला परमानंदाची प्राप्ती होईल. 'अवधान' म्हणजे केवळ ऐकणे नव्हे, तर अंतःकरणापासून लक्ष देणे. ज्ञानेश्वर माउली येथे खात्री देतात की हे ज्ञान आत्मसात केल्यावर मनुष्याला इतर कोणत्याही सुखाची उणीव भासणार नाही. ही त्यांची 'प्रतिज्ञा' आहे, जी या ग्रंथाच्या आणि त्यातील ज्ञानाच्या सामर्थ्यावर आधारित आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणत्याही कामात यश मिळवण्यासाठी एकाग्रता आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, जर एखादा विद्यार्थी शिक्षकांचे शिकवणे पूर्ण लक्ष देऊन ऐकेल, तर त्याला तो विषय उत्तम समजून परीक्षेत यश मिळेल.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या प्रारंभी, ज्ञानेश्वर महाराज श्रोत्यांना सावध करून या ज्ञानाचे महत्त्व आणि ते ऐकण्यासाठी आवश्यक असलेली एकाग्रता यावर भाष्य करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 247

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन । मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्माचां फळगुणां | संगु न धरीं मना | माझारीं गा || २४७ ||

"Therefore, O Arjuna, do not let the attachment to the fruits of these actions dwell within your mind."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचां Noun
Karmacham
कर्मांच्या
Of actions
फळगुणां Noun
Phalgunam
फळांच्या ठिकाणी
In the results/fruits
संगु Noun
Sangu
आसक्ती / ओढ
Attachment
धरीं Verb
Dharim
धरू नकोस / ठेवू नकोस
Hold / Keep
माझारीं Adverb
Majharim
मध्ये / मनात
Within / Inside

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम अपने मन में इन कर्मों के फलों के प्रति कोई आसक्ति मत रखो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याला केवळ विहित कर्म करण्याचा अधिकार आहे. कर्माचे फळ काय मिळेल, हे आपल्या हातात नसते. जर आपण फळाची अपेक्षा ठेवून काम केले, तर त्या फळाच्या चिंतेमुळे कर्माची गुणवत्ता खालावते आणि मनाला शांती लाभत नाही. म्हणून, फळाचा मोह सोडून केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करणे हाच खरा मार्ग आहे. हेच श्रीकृष्णाने अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी समजावून सांगितले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता करण्यापेक्षा, आपला पूर्ण वेळ आणि शक्ती अभ्यासावर केंद्रित करावी. अभ्यासाचे फळ (निकाल) आपोआप मिळेल, पण त्याची चिंता केल्याने अभ्यासात अडथळा येतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत, जिथे फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य पार पाडणे महत्त्वाचे आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा