←
मंगळवार, 09 मे 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 108

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि जे निःसंशय । अंतरीं होती सदय । आत्मबोधीं ॥

"Therefore, leaving aside these external objects, those who are undoubtedly kind within, in the knowledge of the Self."

बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरील
External
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियभोग
Sense objects
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून
Having discarded
निःसंशय Adverb
Nihsanshay
शंकेशिवाय
Without doubt
सदय Adjective
Saday
दयाळू किंवा लीन
Compassionate or absorbed
आत्मबोधीं Noun
Atmabodhi
आत्मज्ञानामध्ये
In self-knowledge

💡 अर्थ

म्हणून जे लोक बाहेरील विषयांचा (इंद्रिय सुखांचा) त्याग करून, मनात कोणतीही शंका न ठेवता, आत्मज्ञानामध्ये मग्न होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो साधक बाह्य जगातील क्षणभंगुर विषयांचा मोह सोडतो आणि संशयरहित होऊन आपल्या अंतरात्म्यात स्थिर होतो, त्यालाच शाश्वत सुख मिळते. बाह्य विषयांचा त्याग म्हणजे केवळ शारीरिक त्याग नसून मनातून त्यांची ओढ संपवणे होय. जेव्हा मन बाह्य जगातून परतते, तेव्हाच ते आत्मस्वरूपाचा अनुभव घेऊ शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण मोबाईल किंवा टीव्हीच्या अतिवापरामुळे अस्वस्थ होतो, तेव्हा थोडा वेळ शांत बसून स्वतःच्या विचारांचे निरीक्षण करणे आणि बाह्य जगाचा विसर पडू देणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

इंद्रियविषयांचा त्याग करून अंतर्यामी स्थिर होणाऱ्या साधकाचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 67

म्हणौनि कर्माचिया स्थिती । जे अकर्मता पाहाती । तेचि पूर्ण जाणती । योगयुक्त ॥ ६७ ॥

म्हणून कर्माच्या ठिकाणी जे अकर्म पाहतात, तेच पूर्ण ज्ञानी आणि योगयुक्त आहेत.

"Therefore, those who see inaction in action are the ones who truly understand and are established in Yoga."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
therefore
कर्माचिया Noun
Karmachiya
कर्माच्या
of action
स्थिती Noun
Sthiti
अवस्थेत
state or condition
अकर्मता Noun
Akarmata
कर्माचा अभाव किंवा निष्कामता
inaction or selfless action
पाहाती Verb
Pahati
पाहतात
observe or see
जाणती Verb
Janati
जाणतात किंवा ओळखतात
know or understand
योगयुक्त Adjective
Yogayukta
योगाशी जोडलेला
united in Yoga

💡 अर्थ

म्हणून जे लोक कर्म करत असतानाही त्यात स्वतःचा कर्तेपणा मानत नाहीत, तेच खरे ज्ञानी आणि योगाशी जोडलेले असतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे कर्मातील अकर्माचे रहस्य उलगडतात. जेव्हा एखादा मनुष्य कर्म करतो, पण त्या कर्माच्या फळाची अपेक्षा ठेवत नाही किंवा 'मी हे केले' असा अहंकार बाळगत नाही, तेव्हा ते कर्म असूनही अकर्म ठरते. अशा व्यक्तीलाच 'योगयुक्त' किंवा पूर्ण ज्ञानी म्हटले जाते. हे आत्मज्ञानाचे लक्षण आहे की बाह्यतः क्रिया घडत असतानाही अंतर्यामी अलिप्तता असणे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी हे करतोय' असा गर्व न करता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, एखादा समाजसेवक प्रसिद्धीची हाव न धरता सेवा करतो, तेव्हा त्याचे कर्म त्याला बंधनात टाकत नाही.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत, जिथे कर्मात अकर्म पाहण्याची दृष्टी महत्त्वाची आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 239

जेथ शब्दु पाऊल न काढी । जेथूनि बुद्धीची पाठी परवडी । जेथ मनही न पावे ओढी । तें रूप माझें ॥

"Where words cannot enter, where the intellect retreats, and where the mind cannot reach, that is My form."

शब्दु Noun
Shabdu
शब्द
Word
पाऊल Noun
Paul
पाऊल/प्रवेश
Step/Entry
बुद्धीची Noun
Buddhichi
बुद्धीची
Of the intellect
परवडी Noun
Parvadi
माघार/परतणे
Retreat/Return
ओढी Noun
Odhi
ओढ/पोहोच
Reach/Pull

💡 अर्थ

जिथे शब्द पोहोचू शकत नाहीत, जिथून बुद्धीला मागे फिरावे लागते आणि जिथे मनही धाव घेऊ शकत नाही, ते माझे खरे स्वरूप आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्मस्वरूपाचे अत्यंत सूक्ष्म वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, परब्रह्म किंवा आत्मतत्व हे शब्दांच्या पलीकडचे आहे. आपण कोणत्याही शब्दाने त्याचे पूर्ण वर्णन करू शकत नाही. मानवी बुद्धी कितीही तल्लख असली तरी ती त्या तत्वापर्यंत पोहोचू शकत नाही, तिला तिथून माघार घ्यावी लागते. मन जे सतत विषयांकडे धावत असते, ते देखील त्या स्वरूपाचा वेध घेऊ शकत नाही. हे इंद्रियातीत आणि मनातीत स्वरूप म्हणजेच 'मी' (परमात्मा) आहे, असे श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण प्रत्येक गोष्ट बुद्धीने किंवा तर्काने समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो. पण जीवनातील काही अनुभव, जसे की गाढ शांतता किंवा निस्सीम भक्ती, शब्दांत सांगता येत नाहीत. हे मान्य करणे की काही गोष्टी तर्काच्या पलीकडे आहेत, आपल्याला नम्रता शिकवते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मस्वरूपाचे अगम्यत्व आणि ते शब्दांच्या पलीकडे कसे आहे, हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा