←
मंगळवार, 11 एप्रिल 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 221

मग तो कर्मे करी की न करी । परी कर्माचा विटाळु तया न धरी । जैसा सूर्य जळीं न तिंबिजे परी । जळातें प्रकाशी ॥ २२१ ॥

"Then whether he performs actions or not, the stain of action does not touch him; just as the sun is not soaked by water, yet it illuminates the water."

मग Adverb
Mag
त्यानंतर
Then
विटाळु Noun
Vitalu
दोष किंवा अशुद्धी
Stain or impurity
तिंबिजे Verb
Timbije
भिजणे किंवा ओले होणे
To get soaked or wet
प्रकाशी Verb
Prakash
प्रकाशित करतो
Illuminates
धरी Verb
Dhari
स्पर्श करणे किंवा धरणे
To touch or hold
जळीं Noun
Jali
पाण्यामध्ये
In the water

💡 अर्थ

चाहे वह कर्म करे या न करे, उसे कर्मों का दोष नहीं लगता। जैसे सूर्य पानी में रहकर भी गीला नहीं होता, बल्कि पानी को प्रकाशित करता है, वैसे ही ज्ञानी पुरुष कर्मों से अलिप्त रहता है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाच्या अलिप्ततेचे सुंदर वर्णन करतात. ज्याला आत्मज्ञान झाले आहे, असा पुरुष जगाच्या दृष्टीने कर्मे करताना दिसला तरी, त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार नसतो. त्यामुळे कर्माचे फळ किंवा कर्माचा दोष (विटाळ) त्याला स्पर्श करू शकत नाही. माउलींनी येथे सूर्याचे उदाहरण दिले आहे. सूर्य तळ्यात किंवा नदीत प्रतिबिंबित होतो, पण पाणी सूर्याला ओले करू शकत नाही. उलट, सूर्यच त्या पाण्याला प्रकाशित करतो. त्याचप्रमाणे, ज्ञानी पुरुष संसारात राहून सर्व व्यवहार करतो, पण तो कर्माच्या बंधनात अडकत नाही, कारण त्याचे अस्तित्व कर्माच्या पलीकडे असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, आपले कर्तव्य पार पाडावे. जसे की, एखाद्याला मदत केल्यावर त्या बदल्यात कौतुकाची अपेक्षा न ठेवणे, म्हणजे कर्माच्या विटाळापासून दूर राहणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत की आत्मज्ञानी पुरुष कर्माच्या फळापासून आणि दोषांपासून कसा मुक्त राहतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 261

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे। तें तें इतरींही प्रमाण मानिजे। मग तयाचि मार्गा येइजे। साधारणेंही॥

"Therefore, whatever the powerful do, that is accepted as authority by others; then commoners also follow that very path."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा थोर व्यक्तीने
By the powerful or great person
कीजे Verb
Kījē
केले जाते
Is done
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or Authority
साधारणेंही Noun
Sādhāraṇēṃhī
सामान्य लोकांनी सुद्धा
Even by common people

💡 अर्थ

इसलिए श्रेष्ठ पुरुष जो-जो आचरण करते हैं, अन्य लोग भी उसी को प्रमाण मानते हैं और सामान्य जन भी उसी मार्ग का अनुसरण करते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचा आणि सामाजिक प्रभावाचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात ज्या व्यक्तींना मान-सन्मान मिळतो किंवा ज्यांच्याकडे अधिकार असतात, त्यांच्या कृतींकडे सर्व समाज लक्ष देऊन पाहत असतो. अशा श्रेष्ठ व्यक्तींनी जे काही केले, तेच योग्य आहे असे मानून सामान्य जनता त्याचे अनुकरण करते. जर थोर व्यक्तींनी नीतिमत्तेचा मार्ग स्वीकारला, तर समाजही नीतिमान होतो. याउलट जर त्यांनी चुकीचा मार्ग निवडला, तर समाजही भरकटतो. म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण अत्यंत सावधगिरीने आणि आदर्शवत ठेवले पाहिजे, कारण त्यांचे वागणे हेच समाजासाठी कायद्यासारखे प्रमाण ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील वडीलधारी माणसे एकमेकांशी आदराने वागली, तर मुलेही तेच पाहून संस्कार शिकतात. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या शाळेचे मुख्याध्यापक स्वतः वेळेवर शाळेत आले, तर शिक्षक आणि विद्यार्थीही वेळेचे पालन करू लागतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ पुरुषांच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर कसा प्रभाव पडतो, हे स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी सांगतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 203

या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी । यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥

जेथ समस्त भूतें निजलीं । तेथ तो एकु जागा भलीं । आणि जेथ जीव जागे झाले । तेथ निजला तो ॥

"Where all beings have fallen asleep, there he alone is wide awake; and where the creatures are awake, there he is asleep."

समस्त Adjective
samasta
सर्व
all
भूतें Noun
bhūteṃ
प्राणी किंवा जीव
beings
निजलीं Verb
nijalīṃ
झोपली
slept
जागा Adjective
jāgā
जागृत
awake
भलीं Adverb
bhalīṃ
चांगल्या प्रकारे
well

💡 अर्थ

जहाँ सभी प्राणी अज्ञान की नींद में सोए हुए हैं, वहाँ ज्ञानी पुरुष जागृत रहता है। और जहाँ सभी जीव सांसारिक विषयों में जागे हुए हैं, वहाँ ज्ञानी पुरुष सोया हुआ (अलिप्त) रहता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या (ज्ञानी पुरुषाच्या) विलक्षण अवस्थेचे वर्णन करतात. अज्ञानरूपी रात्रीत सर्व प्राणी झोपलेले असतात, म्हणजे त्यांना स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाचे ज्ञान नसते; पण योगी तिथे पूर्णपणे जागृत असतो. याउलट, ज्या ऐहिक प्रपंचात आणि विषयांमध्ये सर्व जीव आसक्तीने जागे असतात, तो प्रपंच योग्यासाठी रात्रीसारखा शून्य किंवा स्वप्नवत असतो. ज्ञानी माणसाची दृष्टी सामान्य माणसाच्या अगदी उलट असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा सर्व लोक अफवा, नकारात्मकता किंवा तात्पुरत्या सुखांच्या मागे धावत असतात, तेव्हा आपण शांत राहून आपल्या ध्येयावर आणि नैतिक मूल्यांवर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे या ओवीचे आचरण करणे होय. उदाहरण: सोशल मीडियावर वेळ वाया घालवण्याऐवजी स्वतःच्या प्रगतीसाठी अभ्यास करणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना, ज्ञानी आणि अज्ञानी व्यक्तींच्या दृष्टिकोनातील फरक स्पष्ट करण्यासाठी ही ओवी आली आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा