←
रविवार, 09 एप्रिल 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 121

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । हें सांख्यमत निकें । जेथ बुद्धीचें पाऊल न टिके । तेंचि सांगों ॥

"Therefore, O Arjuna, listen! This Sankhya doctrine is pure; where the step of intellect does not hold, that very thing I shall tell."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
ऐकें Verb
Aike
ऐक
Listen
सांख्यमत Noun
Sankhyamat
सांख्य विचार
Sankhya philosophy
निकें Adjective
Nike
शुद्ध किंवा श्रेष्ठ
Pure or Excellent
बुद्धीचें Noun
Buddhiche
बुद्धीचे
Of the intellect
पाऊल Noun
Paul
पाऊल
Step
टिके Verb
Tike
टिकते किंवा पोहोचते
Stands or Reaches
सांगों Verb
Sango
सांगतो
Shall tell

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना ऐक, हे सांख्य शास्त्र अतिशय श्रेष्ठ आणि सूक्ष्म आहे. जिथे बुद्धीचाही शिरकाव होत नाही, तेच मी तुला सांगतो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांख्य योगाची गहनता स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की सांख्य विचार हा इतका सूक्ष्म आहे की सामान्य मानवी बुद्धी तिथे पोहोचू शकत नाही. प्रकृती आणि पुरुष यांचा विवेक करणे हे केवळ तर्काचे काम नाही. ही स्थिती बुद्धीच्या पलीकडची आहे, तरीही श्रीकृष्ण अर्जुनाला हे कठीण ज्ञान सोप्या भाषेत सांगण्याचे आश्वासन देत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखादी कठीण समस्या येते आणि केवळ बुद्धीने मार्ग सापडत नाही, तेव्हा शांत राहून अनुभवी व्यक्तीचा सल्ला घेणे किंवा अंतर्मनाचा आवाज ऐकणे महत्त्वाचे असते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण ज्ञानेश्वरांच्या ओवीतून अर्जुनाला सांख्य योगाची गहनता आणि त्याचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 189

म्हणोनि तूं आतां । या इंद्रियांसीं सर्वथा । नियमु करीं तत्त्वतां । पापरूपां ॥ १८९ ॥

"Therefore, you must now thoroughly control these senses, which are the form of sin."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियांसीं Noun
Indriyansi
इंद्रियांना
To the senses
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे
Completely
नियमु Noun
Niyamu
ताबा किंवा नियंत्रण
Control or restraint
पापरूपां Adjective
Paparupa
पापाचे स्वरूप असलेल्या
Sinful in nature

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता या पापाचे मूळ असलेल्या इंद्रियांवर पूर्णपणे ताबा मिळव.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, काम (वासना) हा मनुष्याचा सर्वात मोठा शत्रू आहे आणि तो इंद्रियांच्या माध्यमातून प्रकट होतो. जोपर्यंत इंद्रिये मोकाट असतात, तोपर्यंत मनुष्य चुकीच्या मार्गाला लागतो. म्हणून साधकाने किंवा कर्मयोग्याने सर्वात आधी आपल्या ज्ञानेंद्रियांवर आणि कर्मेंद्रियांवर ताबा मिळवणे आवश्यक आहे. इंद्रियनिग्रह हाच आत्मज्ञानाचा पाया आहे, कारण इंद्रिये ताब्यात आली की मन आणि बुद्धी स्थिर व्हायला मदत होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला रागाच्या भरात कोणाला तरी वाईट बोलावेसे वाटते, तेव्हा आपल्या जिभेवर (इंद्रियावर) ताबा मिळवणे म्हणजे या ओवीचा सराव करणे होय.

📌 संदर्भ

काम (वासना) हा ज्ञानाचा नाश करणारा आहे, हे सांगून श्रीकृष्ण अर्जुनाला इंद्रियनिग्रहाचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 62

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे । जे कर्मचि सांडिजे निवारे । ते युक्ती पैं सोपारे । जाणणें आहे ॥ ६२ ॥

"Therefore, that easy technique by which action itself is used to renounce action must be understood."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmācēni
कर्माच्या
By the means of action
सांडिजे Verb
Sāṇḍijē
सोडावे किंवा त्याग करावा
Should be renounced
युक्ती Noun
Yuktī
कला किंवा युक्ती
Technique or skill
सोपारे Adjective
Sōpārē
सोपे
Easy

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्याच मदतीने कर्माचा त्याग कसा करावा, ही सोपी युक्ती समजून घेणे खूप महत्त्वाचे आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मातून मुक्त होण्याचे रहस्य सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे पूर्णपणे थांबवणे शक्य नाही, परंतु कर्मात राहूनही कर्माच्या बंधनातून कसे सुटावे, ही एक 'युक्ती' किंवा कला आहे. ज्याप्रमाणे शरीरात रुतलेला काटा काढण्यासाठी दुसऱ्या काट्याचा वापर केला जातो, त्याचप्रमाणे कर्माच्या आधारानेच (निःस्वार्थ कर्माने) कर्माचे फळ किंवा आसक्ती सोडता येते. ही युक्ती समजली की मनुष्य संसारात राहूनही मुक्त राहू शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने काम करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती ओझे न मानता कुटुंबाप्रती सेवा म्हणून केल्यास मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे तत्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्मातून मुक्त होण्याची सोपी युक्ती स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा