←
रविवार, 09 एप्रिल 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 64

म्हणौनि आत्मबोधाचां प्रकाशु । जेथ न पावेचि प्रवेशु । तेथ अविद्या हा सौरसु । मांडूनि असे ॥ ६४ ॥

"Therefore, where the light of self-knowledge finds no entry, there ignorance spreads its elaborate display."

आत्मबोधाचां Noun
Atmabodhacha
आत्मज्ञानाचा
of self-knowledge
प्रकाशु Noun
Prakashu
उजेड
light
प्रवेशु Noun
Praveshu
आत जाणे
entry
अविद्या Noun
Avidya
अज्ञान
ignorance
सौरसु Noun
Saurasu
विस्तार किंवा थाट
expansion or display
मांडूनि Verb
Manduni
पसरवून
having established

💡 अर्थ

म्हणून ज्या ठिकाणी आत्मज्ञानाचा प्रकाश पोहोचत नाही, त्या ठिकाणी अज्ञान (अविद्या) आपला मोठा विस्तार मांडून बसते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अज्ञानाचे (अविद्येचे) स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत मनुष्याला स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाची किंवा आत्म्याची ओळख होत नाही, तोपर्यंत तो मायेच्या आणि अज्ञानाच्या जाळ्यात अडकलेला असतो. ज्याप्रमाणे सूर्याचा प्रकाश जिथे पोहोचत नाही तिथे अंधार आपले साम्राज्य पसरवतो, त्याचप्रमाणे जिथे आत्मबोध नाही तिथे अविद्या आपला थाट मांडते. हे अज्ञानच माणसाला संसारात गुंतवून ठेवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपल्याला स्वतःच्या क्षमतांचे आणि दोषांचे खरे ज्ञान नसते, तेव्हा आपण चुकीच्या मार्गाला लागतो. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या विद्यार्थ्याला आपल्या आवडीचे क्षेत्र माहित नसेल, तर तो इतरांचे पाहून चुकीचा निर्णय घेतो. स्वतःला ओळखणे (आत्मबोध) हाच यशाचा पाया आहे.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानाच्या अभावामुळे अविद्या कशी प्रबळ होते, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 235

म्हणोनि उचित कर्म । जेणें पाविजे परम धर्म । तें आचरावें सप्रेम । निरंतर ॥

म्हणोनि उचित कर्म । जेणे पाविजे परम धर्म । ते आचरावे सप्रेम । निरंतर ॥

"Therefore, perform the appropriate duty by which the supreme dharma is attained; practice it with love and continuity."

उचित Adjective
uchit
योग्य/विहित
appropriate/proper
कर्म Noun
karma
कार्य/कर्तव्य
action/duty
पाविजे Verb
pavije
मिळते/प्राप्त होते
attained/reached
परम Adjective
param
श्रेष्ठ/सर्वोच्च
supreme/highest
आचरावे Verb
acharave
आचरण करावे/करावे
should practice/perform
सप्रेम Adverb
saprem
प्रेमासह
with love/affectionately
निरंतर Adverb
nirantar
सतत/नेहमी
continuously/always

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्तव्य आहे, ज्याने श्रेष्ठ धर्माची प्राप्ती होते, तेच कर्म प्रेमाने आणि सतत करत राहावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) कधीही सोडू नये. 'उचित कर्म' म्हणजे असे कार्य जे शास्त्राला धरून आहे आणि ज्यामुळे कोणाचेही अहित होत नाही. असे कर्म केवळ कर्तव्य म्हणून न करता, ते अत्यंत आवडीने आणि प्रेमाने (सप्रेम) केले पाहिजे. तसेच, त्यात खंड पडू न देता ते सातत्याने (निरंतर) करणे आवश्यक आहे. अशा प्रकारे केलेले निष्काम कर्मच मनुष्याला मोक्षाप्रत किंवा परम धर्माप्रत घेऊन जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते ओझे न मानता आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ गुणांसाठी न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या आवडीने आणि रोज न चुकता करावा.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे योग्य कर्माचे आचरण कसे करावे हे स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 183

म्हणोनि विषयांचां ठायीं । जयाचें प्रेम मुळींच नाहीं । तोचि पूर्णप्रज्ञ पाही । स्थिरबुद्धि ॥ १८३ ॥

"Therefore, he who has no love for sense objects at all, see him as one of perfect wisdom and steady intellect."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
विषयांचां Noun
Vishayancha
इंद्रियांच्या विषयांच्या
Of sense objects
ठायीं Preposition
Thayi
ठिकाणी
In or at
जयाचें Pronoun
Jayache
ज्याचे
Whose
प्रेम Noun
Prem
आसक्ती किंवा ओढ
Attachment or love
पूर्णप्रज्ञ Adjective
Purnapragnya
पूर्ण ज्ञानी
Perfectly wise
स्थिरबुद्धि Adjective
Sthirabuddhi
अढळ बुद्धीचा
Steady-minded

💡 अर्थ

म्हणून ज्याचे इंद्रियांच्या विषयांकडे (जसे की चव, स्पर्श, रूप) अजिबात लक्ष किंवा ओढ नाही, तोच खरा ज्ञानी आणि स्थिर बुद्धीचा माणूस आहे असे समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'स्थितप्रज्ञ' व्यक्तीचे लक्षण स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे कासव आपले अवयव स्वतःहून आत ओढून घेते, त्याप्रमाणे ज्याने आपली इंद्रिये विषयांपासून पूर्णपणे परावृत्त केली आहेत, तोच खरा ज्ञानी होय. ज्याच्या मनात भौतिक सुखांबद्दल कोणतीही आसक्ती किंवा प्रेम उरलेले नाही, त्याची बुद्धी आत्मस्वरूपात स्थिर होते. बाह्य जगातील प्रलोभने त्याला विचलित करू शकत नाहीत, म्हणून त्याला 'पूर्णप्रज्ञ' म्हटले जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण अभ्यासाला बसतो किंवा महत्त्वाचे काम करतो, तेव्हा मोबाईल किंवा टीव्हीसारख्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करणे म्हणजे विषयांवरील आसक्ती कमी करणे होय. उदाहरणार्थ, ध्येय गाठण्यासाठी तात्पुरत्या सुखाचा त्याग करणे.

📌 संदर्भ

इंद्रियांच्या विषयांपासून अलिप्त राहून बुद्धी कशी स्थिर होते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा