←
सोमवार, 03 एप्रिल 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 265

तेथ समस्त दुःखजाळ । उपशमे तत्काळ । जैसा गंगेचा ओघ प्रांजळ । समुद्रा मिळे ॥

तेथे सर्व दुःखांचे जाळे तात्काळ शांत होते, ज्याप्रमाणे गंगेचा निर्मळ प्रवाह समुद्राला जाऊन मिळतो.

"There, the entire web of sorrow subsides instantly, just as the clear flow of the Ganges meets the ocean."

तेथ Adverb
Tetha
तिथे (प्रसन्नतेच्या स्थितीत)
There (in that state of grace)
दुःखजाळ Noun
Duhkhajala
दुःखाचा समूह किंवा जाळे
Web of sorrows
उपशमे Verb
Upashame
शांत होते किंवा नाहीसे होते
Subsides or calms down
तत्काळ Adverb
Tatkala
लगेच
Immediately
प्रांजळ Adjective
Pranjala
निर्मळ किंवा स्वच्छ
Pure or clear
ओघ Noun
Ogha
प्रवाह
Flow or stream

💡 अर्थ

जेव्हा मन प्रसन्न असते, तेव्हा सर्व दुःखे लगेच नाहीशी होतात. जशी गंगा नदी समुद्राला मिळाल्यावर शांत होते, तसे मन शांत होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत प्रसन्न चित्ताचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याचे अंतःकरण आत्मप्रसादाने (प्रसन्नतेने) भरलेले असते, त्याच्या जीवनातील सर्व दुःखांचा समूह एका क्षणात नष्ट होतो. यासाठी त्यांनी गंगेचे उदाहरण दिले आहे. ज्याप्रमाणे गंगेचा वेगवान आणि खळबळणारा प्रवाह समुद्रात विलीन झाल्यावर पूर्णपणे शांत होतो आणि समुद्राशी एकरूप होतो, त्याचप्रमाणे प्रसन्न बुद्धी परमात्म्यात स्थिर होते आणि सर्व सांसारिक क्लेश संपतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो, तेव्हा मन शांत ठेवणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, जर परीक्षेत कठीण प्रश्न आला, तर घाबरून न जाता शांत मनाने विचार केल्यास उत्तर आठवते आणि भीतीचे दुःख दूर होते.

📌 संदर्भ

प्रसन्न चित्त प्राप्त झाल्यावर मनुष्याच्या दुःखांचा नाश कसा होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 36

अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः । अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥

तरी उचित कर्म सांडिजे । आणि निषिद्धीं रमिजे । हें कवणें कीजे । सांगे मज ॥

"Then why is the proper duty abandoned, and one indulges in forbidden acts? Tell me, who causes this?"

उचित Adjective
uchita
योग्य किंवा विहित
proper or prescribed
सांडिजे Verb
sandije
सोडून देणे
to abandon
निषिद्धीं Noun
nishiddhi
वर्ज्य किंवा चुकीच्या गोष्टी
forbidden acts
रमिजे Verb
ramije
रममाण होणे किंवा गुंतणे
to indulge or enjoy
कवणें Pronoun
kavane
कोणी
by whom

💡 अर्थ

अर्जुनाने विचारले, हे कृष्णा, स्वतःची इच्छा नसतानाही माणूस योग्य कर्म सोडून चुकीच्या कामात का गुंततो? त्याला असे करायला कोण भाग पाडते?

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाचा प्रश्न मांडतात. अर्जुन विचारतो की, मनुष्याला काय चांगले आणि काय वाईट हे माहित असूनही, तो कधीकधी स्वतःच्या इच्छेविरुद्ध पापाच्या मार्गाला लागतो. जणू काही एखादी अदृश्य शक्ती त्याला बळजबरीने त्या चुकीच्या मार्गावर ओढत आहे. हे नेमके कशामुळे घडते, याचे मूळ कारण काय आहे? हे मानवी स्वभावातील द्वंद्व स्पष्ट करते जिथे बुद्धीला योग्य काय ते कळते पण मन मोहाकडे ओढले जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला माहित असते की अभ्यास करणे किंवा वेळेवर उठणे महत्त्वाचे आहे, पण तरीही आपण आळस करतो किंवा मोबाईल बघण्यात वेळ घालवतो, तेव्हा आपण या ओवीचा विचार करून आपल्या मनातील मोहावर नियंत्रण मिळवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. उदाहरण: जंक फूड खाणे चुकीचे आहे हे माहीत असूनही जिभेच्या चवीसाठी आपण ते खातो, हेच ते 'बळजबरीने' घडणारे कर्म होय.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला पडलेला प्रश्न की मनुष्य स्वतःची इच्छा नसतानाही पापाकडे का वळतो, याचे विवेचन या ओवीत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 34

कर्मण्यकर्म य: पश्येदकर्मणि च कर्म य: । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त: कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेथ अर्जुना कर्माचां ठायीं । कर्माभावोचि दिसे पाहीं । आणि अकर्मामाजीं सर्वही । कर्मचि असे ॥३४॥

"Where, O Arjuna, in the place of action, non-action is seen; and in non-action, all action exists."

कर्माचां Noun
karmācāṃ
कर्माच्या
of action
ठायीं Noun
ṭhāyīṃ
ठिकाणी
at the place of
कर्माभावोचि Noun
karmābhāvocī
कर्माचा अभावच
absence of action
दिसे Verb
dise
दिसतो
appears/sees
अकर्मामाजीं Noun
akarmāmājīṃ
अकर्मामध्ये
in non-action
असे Verb
ase
असते
is/exists

💡 अर्थ

अर्जुना, जो कर्मामध्ये अकर्म (कर्म नसणे) पाहतो आणि अकर्मामध्ये (शांत बसलेले असतानाही) कर्म पाहतो, तोच खरा बुद्धिमान माणूस आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या सूक्ष्म गतीचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, देहाने कर्मे होत असतानाही ज्याची बुद्धी 'मी कर्ता नाही' या आत्मस्वरूपात स्थिर असते, तो कर्मात अकर्म पाहतो. याउलट, जो बाहेरून काहीही न करता शांत बसलेला दिसतो, पण ज्याच्या मनात वासना आणि संकल्प-विकल्पांचे चक्र चालू असते, तो अकर्मातही कर्मच करत असतो. ही दृष्टी प्राप्त झालेला पुरुषच खरा योगी होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे फळाच्या अपेक्षेने करत नाही' असा भाव ठेवल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ गुणांसाठी नाही तर ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास करणे हे कर्मातील अकर्म आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील सूक्ष्म आणि गहन फरक समजावून सांगत आहेत, ज्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा