←
गुरुवार, 23 मार्च 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 132

परि फळाचा संगु सांडिजे । आणि मी कर्ता हें न म्हणाविजे । हेंचि मुख्यत्वें जाणिजे । वर्म याचें ॥

"But the attachment to the fruit should be abandoned, and one should not say 'I am the doer'; know this to be the principal secret of it."

फळाचा Noun
Phalacha
कर्माच्या फळाचा
Of the fruit/result
संगु Noun
Sangu
आसक्ती किंवा ओढ
Attachment
सांडिजे Verb
Saandije
त्याग करावा किंवा सोडावा
Should be abandoned
कर्ता Noun
Karta
करणारा
Doer
म्हणाविजे Verb
Mhanavije
म्हणावे किंवा मानून घ्यावे
Should be claimed
मुख्यत्वें Adverb
Mukhyatven
प्रामुख्याने
Principally
वर्म Noun
Varma
रहस्य किंवा मर्म
Secret/Essence

💡 अर्थ

कर्म के फल की आसक्ति का त्याग करना चाहिए और 'मैं कर्ता हूँ' ऐसा अहंकार नहीं करना चाहिए; मुख्य रूप से यही कर्म का असली रहस्य समझना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. कर्म करणे हे मानवाच्या हाती आहे, पण त्या कर्माचे फळ आपल्या इच्छेनुसार मिळावे हा हट्ट (संग) सोडणे आवश्यक आहे. तसेच, कर्म करताना 'मीच हे सर्व करतोय' हा कर्तेपणाचा अहंकार मनुष्याला कर्माच्या बंधनात अडकवतो. म्हणून, फळाची आसक्ती आणि कर्तेपणाचा अभिमान या दोन्ही गोष्टींचा त्याग करून केलेले कर्म हेच मोक्षदायक ठरते. हेच साधनेचे मुख्य वर्म किंवा गुपित आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एखाद्या गरजूला मदत केली, तर 'मी मदत केली' हा अहंकार न ठेवणे आणि बदल्यात कसलीही अपेक्षा न करणे, म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे मुख्य मर्म आणि अहंकाररहित कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 86

म्हणौनि तो निवांतु । जैसा क्षीरसागरु अनंतु । तैसा क्षोभें न घेपे विरक्तु । कामक्रोधीं ॥

"Therefore he is calm, like the infinite ocean of milk; thus, the detached one is not disturbed by desire and anger."

निवांतु Adjective
Nivantu
अत्यंत शांत
Completely calm
क्षीरसागरु Noun
Kshirsagaru
दुधाचा समुद्र
Ocean of milk
अनंतु Adjective
Anantu
ज्याला अंत नाही असा
Infinite
क्षोभें Noun
Kshobhen
अस्वस्थतेने किंवा रागाने
By agitation or disturbance
विरक्तु Noun
Viraktu
ज्याला कशाचीही ओढ नाही असा
A detached person
कामक्रोधीं Noun
Kamakrodhin
इच्छा आणि रागाने
By desire and anger

💡 अर्थ

इसलिए वह अनंत क्षीरसागर की तरह शांत रहता है; उसी प्रकार विरक्त पुरुष काम और क्रोध से विचलित नहीं होता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञ किंवा विरक्त पुरुषाच्या मानसिक स्थितीचे वर्णन करतात. ज्याप्रमाणे क्षीरसागर (दुधाचा समुद्र) अत्यंत गंभीर, अथांग आणि शांत असतो, त्यात कितीही नद्या मिळाल्या तरी तो आपली मर्यादा सोडत नाही, त्याचप्रमाणे ज्याने आत्मज्ञान प्राप्त केले आहे असा विरक्त पुरुष बाह्य परिस्थितीने विचलित होत नाही. जगातील विषय, वासना (काम) किंवा राग (क्रोध) त्याच्या मनाची शांती भंग करू शकत नाहीत. तो आपल्या स्वरूपात सदैव स्थिर आणि आनंदी असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्या मनासारख्या गोष्टी घडत नाहीत, तेव्हा चिडून न जाता किंवा रागाच्या आहारी न जाता आपले मन समुद्रासारखे शांत ठेवण्याचा प्रयत्न करावा. उदाहरणार्थ, कामाच्या ठिकाणी कोणाशी मतभेद झाले तरी शांत राहून विचार करणे.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झालेल्या पुरुषाच्या मनाची स्थिरता सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याची तुलना अथांग समुद्राशी करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 124

तरी आतां येणेंचि पाडें । हें सर्वही तुज उपडे । जरी विचारूनि पाहसी कोडें । आपुलिया चित्तीं ॥ १२४ ॥

"In this same way, all this will be understood by you, if you examine it with reflection in your own heart."

पाडें Noun
pāḍēṃ
प्रकारे किंवा रीतीने
manner or way
उपडे Verb
upaḍē
स्पष्ट होईल किंवा उलगडेल
will be revealed
विचारूनि Verb
vicārūni
विचार करून
having reflected
कोडें Adverb
kōḍēṃ
कौतुकाने किंवा जिज्ञासेने
with curiosity
चित्तीं Noun
cittīṃ
मनामध्ये
in the mind

💡 अर्थ

इसी प्रकार से, यह सब तुम्हें स्पष्ट हो जाएगा, यदि तुम अपने मन में जिज्ञासा के साथ विचार करके देखोगे।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला आत्मज्ञानाची गुरुकिल्ली सांगत आहेत. ते म्हणतात की, केवळ उपदेश ऐकून चालणार नाही, तर जेव्हा तू स्वतःच्या अंतःकरणात विवेकबुद्धीने आणि जिज्ञासेने या विषयाचा विचार करशील, तेव्हा तुला आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व यांचा उलगडा होईल. स्वतःचा अनुभव आणि स्वतःचा विचार हाच ज्ञानाचा खरा मार्ग आहे, असे येथे सुचवले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण गोंधळलेले असतो, तेव्हा इतरांच्या सल्ल्यापेक्षा स्वतः शांत चित्ताने विचार केल्यास आपल्याला योग्य मार्ग सापडतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या कठीण प्रसंगात घाबरून न जाता 'हे का घडले असावे?' असा विचार केल्यास भीती कमी होते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की आत्मसाक्षात्कार हा केवळ बाह्य उपदेशाने नाही, तर अंतर्मनातील विचाराने आणि जिज्ञासेने प्राप्त होतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा