←
सोमवार, 20 मार्च 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 218

जेथूनि हे विश्व जाहले । जेणे हे विस्तारले । तेणेचि हे व्यापिले । आघवेची ॥ २१८ ॥

"From whom this universe arose, by whom it was expanded, by Him alone is all this pervaded."

जेथूनि Adverb
Jethuni
ज्याच्यापासून
From where / From whom
विश्व Noun
Vishwa
जग / ब्रह्मांड
Universe
जाहले Verb
Jahale
निर्माण झाले / उत्पन्न झाले
Became / Originated
विस्तारले Verb
Vistarale
पसरले / विस्तार पावले
Expanded
व्यापिले Verb
Vyapile
व्यापून उरले
Pervaded / Permeated
आघवेची Adjective
Aghavechi
सर्वच / संपूर्णपणे
Entirely / All

💡 अर्थ

ज्या परमात्म्यापासून हे सर्व जग निर्माण झाले आहे, ज्याने या जगाचा विस्तार केला आहे, त्यानेच हे सर्व जग पूर्णपणे व्यापलेले आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत परमात्म्याच्या सर्वव्यापकतेचे आणि अद्वैत तत्त्वाचे वर्णन करतात. ते सांगतात की, हे दृश्य विश्व ज्या मूळ चैतन्य तत्त्वापासून (ब्रह्मापासून) उत्पन्न झाले आहे आणि ज्याच्या सत्तेने हे सर्व अनंत रूपात विस्तारले आहे, तेच तत्त्व या चराचर सृष्टीत ओतप्रोत भरलेले आहे. जसे सोन्यापासून बनवलेले विविध दागिने मुळात सोन्यानेच व्यापलेले असतात, किंवा कापसापासून बनवलेले कापड कापसानेच भरलेले असते, तसे हे संपूर्ण जग ईश्वराचेच रूप आहे. यात ईश्वराव्यतिरिक्त दुसरे काहीही नाही, हेच या ओवीचे मुख्य सार आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण आपल्या दैनंदिन जीवनात प्रत्येक माणसात, प्राण्यात आणि निसर्गाच्या प्रत्येक कणात ईश्वराचे रूप पाहायला हवे. उदाहरणार्थ, कोणाशीही वाईट वागताना किंवा निसर्गाची हानी करताना हे लक्षात ठेवावे की त्यातही तोच परमात्मा आहे, ज्यामुळे आपल्या मनात सर्वांबद्दल आदर आणि प्रेम निर्माण होईल.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत परमात्म्याचे स्वरूप हेच विश्वाचे मूळ कारण आणि आधार असल्याचे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 382

हे ब्राह्मी स्थिती पाविजे | तरी देहभावाते सांडिजे | मग निभ्रांत होइजे | परब्रह्मी || ३८२ ||

"To attain this Brahmi state, one must abandon body-consciousness; then one becomes undoubtedly established in the Supreme Brahman."

ब्राह्मी Adjective
Brahmi
ब्रह्मविषयक किंवा परमात्म्याशी संबंधित
Related to Brahman or Supreme Reality
पाविजे Verb
Pavije
मिळवणे किंवा प्राप्त करणे
To attain or reach
देहभावाते Noun
Dehabhavate
शरीराचा अभिमान किंवा देहबुद्धी
Body consciousness or ego
सांडिजे Verb
Sandije
त्याग करणे किंवा सोडून देणे
To abandon or discard
निभ्रांत Adjective
Nibhranta
संशयरहित किंवा खात्रीने
Without doubt or certainly
परब्रह्मी Noun
Parabrahmi
परमात्म्यामध्ये
In the Supreme Brahman

💡 अर्थ

जर आपल्याला ब्रह्मस्थिती (परमेश्वराशी एकरूप होण्याची अवस्था) प्राप्त करायची असेल, तर 'मी म्हणजे हे शरीर' हा अहंकार सोडून दिला पाहिजे. असे केल्यावर माणूस खात्रीने परब्रह्मामध्ये विलीन होतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'ब्राह्मी स्थिती' प्राप्त करण्याचा मार्ग सांगतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत माणसाला आपल्या शरीराचा अभिमान असतो, तोपर्यंत त्याला आत्मज्ञान प्राप्त होत नाही. जेव्हा साधक 'देहभाव' (मी केवळ शरीर आहे ही भावना) त्यागून देहापलीकडे असलेल्या आत्मतत्त्वाचा विचार करतो, तेव्हाच तो संशयरहित होऊन परब्रह्माशी एकरूप होतो. ही अवस्था म्हणजे सर्व दुःखांचा अंत आणि शाश्वत आनंदाची प्राप्ती होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा आपल्या रूपाचा किंवा शरीराचा खूप गर्व करतो. हा गर्व किंवा अहंकार सोडल्यास आपल्याला मानसिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, संकटाच्या वेळी 'हे शरीर नश्वर आहे पण माझा आत्मा अविनाशी आहे' असा विचार केल्यास भीती कमी होते.

📌 संदर्भ

दुसऱ्या अध्यायाच्या शेवटी स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज ब्राह्मी स्थितीचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 173

म्हणोनि अर्जुना तूं पाहीं । या संसाराचिया ठायीं । जेणें दुःखावांचूनि कांहीं । देखिजेना ॥ १७३ ॥

"Therefore, Arjuna, you see; in this world, nothing except sorrow is perceived."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
पाहीं Verb
Paahi
पहा किंवा विचार कर
Look or observe
संसाराचिया Noun
Samsarachiya
संसाराच्या
Of the worldly existence
ठायीं Noun
Thayi
ठिकाणी
In the place of
दुःखावांचूनि Noun
Dukhavanchuni
दुःखाशिवाय
Except sorrow
देखिजेना Verb
Dekhijena
दिसत नाही
Is not seen

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू नीट विचार करून बघ, या संसारामध्ये दुःखाशिवाय दुसरे काहीही दिसत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला संसाराचे वास्तव स्वरूप समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, हा संसार मुळातच दुःखाचे घर आहे. ज्याप्रमाणे अग्नीपासून थंडावा मिळणे अशक्य आहे, त्याप्रमाणे या नश्वर जगातील भौतिक सुखांपासून शाश्वत आनंद मिळणे अशक्य आहे. इंद्रियांना वाटणारे क्षणिक सुख हे शेवटी दुःखातच रूपांतरित होते. म्हणून विवेकी माणसाने या जगाच्या मोहात न पडता आत्मज्ञानाचा मार्ग शोधला पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला जीवनात अपयश येते किंवा एखादी प्रिय वस्तू हरवते, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की संसार हा स्वभावतःच असा आहे. हे समजल्यास आपण दुःखात खचून न जाता धैर्याने पुढे जाऊ शकतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यास रडत न बसता, हे जग संघर्षाचे आहे हे ओळखून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेवरील भाष्यात, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला संसाराचे नश्वर आणि दुःखमय स्वरूप समजावून सांगत आहेत जेणेकरून त्याला वैराग्य प्राप्त व्हावे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा