🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेली, शास्त्राने सांगितलेली विहित कर्मे (स्वधर्म) कोणत्याही संभ्रमाशिवाय केली पाहिजेत. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि 'मी करतोय' हा अहंकार सोडून कर्म करतो, तेव्हा तेच कर्म त्याला बंधनातून मुक्त करून परम पुरुषार्थापर्यंत म्हणजेच मोक्षापर्यंत घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माचे शुद्ध भावनेने आचरण करणे श्रेष्ठ आहे.

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी निकालाची किंवा बक्षिसाची चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की संभ्रम सोडून स्वधर्माचे पालन करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भीष्म पितामहांच्या अफाट शक्तीचे आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्वाचे वर्णन करतात. दुर्योधनाचा निरुत्साह पाहून आणि त्याला धीर देण्यासाठी, कुरुवंशाचे आधारस्तंभ असलेल्या भीष्मांनी युद्धाची घोषणा करण्यापूर्वी मोठा सिंहनाद केला. त्यांच्या या आवाजाची तुलना आकाशात कडाडणाऱ्या पावसाळी ढगांशी केली आहे. हे त्यांच्या अगाध प्रतापाचे आणि युद्धाप्रती असलेल्या त्यांच्या निष्ठेचे प्रतीक आहे.

जेव्हा आपल्या समूहाचा उत्साह कमी होतो, तेव्हा प्रमुखाने आपल्या आत्मविश्वासाने आणि शब्दांनी इतरांमध्ये ऊर्जा भरली पाहिजे. उदाहरण: एखाद्या कठीण प्रकल्पाच्या वेळी टीम लीडरने भीष्मांसारखा ठाम निर्धार व्यक्त करणे.

कौरव सैन्याचा उत्साह वाढवण्यासाठी कुरुवृद्ध भीष्म पितामहाने युद्धाचा शंख फुंकण्यापूर्वी केलेल्या सिंहनादाचे वर्णन या ओवीत आले आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला अत्यंत महत्त्वाचा उपदेश करतात. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही, तर कर्मामागील 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडणे महत्त्वाचे आहे. जोपर्यंत मनुष्याला आपल्या कर्तृत्वाचा गर्व असतो, तोपर्यंत तो कर्माच्या बंधनात अडकलेला असतो. जेव्हा अर्जुन आपला अहंकार सोडून देईल, तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने 'स्वधर्म' म्हणजे त्याचे विहित कर्तव्य (युद्ध करणे) पार पाडू शकेल. स्वधर्म हा नैसर्गिक असतो आणि तो निष्ठेने पाळणे हीच खरी भक्ती आहे.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'हे मीच केले' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य समजून पूर्ण निष्ठेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने 'मीच टीमला जिंकवले' असा अहंकार न ठेवता, खेळणे हे आपले कर्तव्य मानून खेळावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला अहंकाराचा त्याग करून स्वधर्माचे आचरण करण्याचा उपदेश करत आहेत, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.