←
बुधवार, 08 फेब्रुवारी 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 48

म्हणोनि तूं अर्जुना । सांडीं हा कल्पना । योगारूढ होऊनि मना । कर्मे करीं ॥ ४८ ॥

"Therefore, O Arjuna, cast away these fancies; being established in Yoga, perform your actions."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर / सोडून दे
Abandon / Give up
कल्पना Noun
Kalpana
फळाची आशा किंवा संकल्प
Expectation or mental construct
योगारूढ Adjective
Yogarudha
योगामध्ये स्थिरावलेला
Established in Yoga
करीं Verb
Kari
कर
Perform / Do

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू फळाची आशा किंवा मनातले संकल्प सोडून दे आणि मनाला योगामध्ये स्थिर करून आपली कर्तव्ये पार पाड.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, कर्म करताना 'मी हे करतोय' हा अहंकार आणि 'मला याचे अमुक फळ मिळेल' ही कल्पना (संकल्प) अडथळा ठरते. जेव्हा मनुष्य आपले मन ईश्वराशी किंवा कर्तव्याशी एकरूप करतो (योगारूढ होतो), तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने कर्म करू शकतो. कर्माचे फळ मिळो वा न मिळो, दोन्ही परिस्थितीत मन शांत ठेवणे म्हणजेच योग होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या प्रकल्पावर काम करताना 'मला बक्षीस मिळेल का?' याचा विचार करण्याऐवजी, पूर्ण लक्ष कामाच्या गुणवत्तेवर केंद्रित करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि समत्व बुद्धीने कर्म करण्याचा मार्ग सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 167

म्हणोनि संशयाहुनि थोर । आन नाही पाप घोर । हा विनाशासी थोर । विवरु असे ॥ १६७ ॥

"Therefore, there is no sin greater than doubt; it is a vast pit of destruction."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
संशयाहुनि Noun
Saṁśayāhuni
संशयापेक्षा
Than doubt
थोर Adjective
Thora
मोठे
Great / Big
आन Adjective
Āna
दुसरे
Other
पाप Noun
Pāpa
पाप
Sin
घोर Adjective
Ghora
भयंकर
Terrible
विनाशासी Noun
Vināśāsī
विनाशासाठी
For destruction
विवरु Noun
Vivaru
मार्ग किंवा खड्डा
Pit or opening

💡 अर्थ

म्हणून संशयापेक्षा मोठे दुसरे कोणतेही भयंकर पाप नाही. संशय हा विनाशाचा एक मोठा मार्ग किंवा खड्डा आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे अत्यंत घातक परिणाम स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या जीवनात संशयासारखा दुसरा कोणताही मोठा शत्रू नाही. संशय हा केवळ मनाचा एक विचार नसून तो आत्मिक आणि व्यावहारिक विनाशाचे कारण ठरतो. ज्याप्रमाणे एखादा खोल खड्डा माणसाला अधोगतीकडे नेतो, त्याचप्रमाणे संशय माणसाच्या बुद्धीला ग्रासतो आणि त्याला प्रगतीपासून रोखतो. साधकाच्या मार्गातील हा सर्वात मोठा अडथळा आहे, कारण संशयामुळे श्रद्धा नष्ट होते आणि श्रद्धेशिवाय कोणतेही ज्ञान फलद्रूप होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपण स्वतःच्या क्षमतेवर किंवा आपल्या जवळच्या व्यक्तींवर सतत संशय घेतला, तर आपली प्रगती थांबते आणि नातेसंबंध बिघडतात. उदाहरणार्थ, एखाद्या कामात यश मिळेल की नाही असा संशय धरला तर आपण ते काम पूर्ण ताकदीने करू शकत नाही. म्हणून संशय सोडून आत्मविश्वासाने कृती करावी.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज आत्मज्ञानाचे महत्त्व सांगताना संशयामुळे मनुष्याचा कसा नाश होतो, हे या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 126

हें आदिमध्यरहित । स्वयें सिद्ध अपारित । याचें माप कोणाहीप्रत । न निघेचि गा ॥

"This is without beginning or middle, self-evident and infinite; its measure can never be found by anyone."

आदिमध्यरहित Adjective
ādimadhyarahita
सुरुवात आणि मध्य नसलेला
without beginning or middle
स्वयें सिद्ध Adjective
svayēṃ siddha
स्वतःहून सिद्ध असलेला
self-existent
अपारित Adjective
apārita
अमर्याद किंवा अफाट
infinite or boundless
माप Noun
māpa
मोजमाप किंवा प्रमाण
measurement
निघेचि Verb
nighēci
निघत नाही किंवा शक्य नाही
cannot be found or not possible

💡 अर्थ

हा आत्मा सुरुवातीशिवाय आणि मध्याशिवाय आहे. तो स्वतःच सिद्ध आणि अमर्याद आहे. याचे मोजमाप कोणालाही करता येत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अनंतत्व स्पष्ट करतात. आत्मा हा अनादी आहे, म्हणजे त्याला सुरुवात नाही, आणि त्याला मध्यही नाही. तो 'स्वयंसिद्ध' आहे, म्हणजे त्याच्या अस्तित्वासाठी दुसऱ्या कोणत्याही पुराव्याची किंवा कारणाची गरज नाही. तो 'अपारित' म्हणजे मोजता न येणारा आहे. मानवी बुद्धी किंवा इंद्रिये ज्या गोष्टी मोजू शकतात, त्या मर्यादित असतात, पण आत्मा हा सर्व मर्यादांच्या पलीकडे असल्याने त्याचे 'माप' काढणे कोणालाही शक्य नाही. हे आत्मतत्व सर्वव्यापी आणि अविनाशी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण स्वतःला शरीराच्या किंवा बुद्धीच्या मर्यादांमध्ये अडकलेले समजतो, तेव्हा या ओवीचा विचार करावा. आपली खरी ओळख (आत्मा) ही अमर्याद आहे, हे समजल्यास आत्मविश्वास वाढतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेत अपयश आले तरी ते तुमच्या आत्म्याचे मोजमाप नाही, कारण तुमचे स्वरूप त्यापेक्षा खूप मोठे आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांनी सांगितलेले आत्म्याचे अमर्याद आणि मोजता न येणारे स्वरूप ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा