शुक्रवार, 03 फेब्रुवारी 2023
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 5

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥ ५ ॥

जे सांख्यीं पद पाविजे । तेंचि योगियांही लाहिजे । म्हणोनि दोन्ही एकचि मानिजे । अर्जुना पैं ॥ ५ ॥

"The place which is reached by the Sankhyas is also reached by the Yogis. He who sees that Sankhya and Yoga are one, he is the one who truly sees."

सांख्यीं Noun
Sankhyi
सांख्य मार्गाने
By the path of knowledge
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained
लाहिजे Verb
Lahije
मिळते
Is obtained
दोन्ही Adjective
Donhi
दोन्ही
Both
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
Only one
पद Noun
Pada
स्थान किंवा मोक्षपद
Position or state of liberation
मानिजे Verb
Manije
मानले पाहिजे
Should be considered

💡 अर्थ

सांख्य योगियों द्वारा जो स्थान प्राप्त किया जाता है, वही कर्मयोगियों द्वारा भी प्राप्त किया जाता है। इसलिए जो सांख्य और कर्मयोग को एक देखता है, वही वास्तव में देखता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, ज्ञानमार्ग (सांख्य) आणि निष्काम कर्ममार्ग (योग) हे दिसायला वेगळे असले तरी त्यांचे अंतिम साध्य 'मोक्ष' हे एकच आहे. ज्याप्रमाणे वेगवेगळ्या मार्गांनी गेले तरी प्रवासी एकाच मुक्कामावर पोहोचतात, त्याप्रमाणे ज्ञानी आणि कर्मयोगी एकाच परमानंदाला प्राप्त होतात. जो या दोन्ही मार्गांतील तात्विक एकता ओळखतो, त्याचीच दृष्टी यथार्थ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण ऑफिसमध्ये काम करत असू किंवा मंदिरात ध्यान करत असू, जर दोन्ही गोष्टी निस्वार्थ भावनेने केल्या, तर दोन्हीचे फळ सारखेच मिळते. उदाहरण: प्रामाणिकपणे आपले कर्तव्य पार पाडणे ही सुद्धा ईश्वराची भक्तीच आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांख्ययोग आणि कर्मयोग या दोन्ही मार्गांचे अंतिम साध्य एकच आहे हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 17

तेथ पांडवांचे दळ । जे महाभय काळ । कीं प्रळयकाळींचें प्रबळ । वायुचक्र ॥ १७ ॥

"There stood the Pandava army, like the terrifying form of Time (Death), or like the powerful whirlwind of the apocalypse."

तेथ Adverb
Tetha
तिथे
There
दळ Noun
Dala
सैन्य
Army
महाभय Adjective
Mahabhaya
अत्यंत भयानक
Terrifying
काळ Noun
Kala
मृत्यू किंवा वेळ
Death or Time
प्रबळ Adjective
Prabala
शक्तिशाली
Powerful
वायुचक्र Noun
Vayuchakra
चक्रीवादळ
Whirlwind

💡 अर्थ

वहाँ पांडवों की सेना ऐसी दिख रही थी जैसे साक्षात काल (मृत्यु) खड़ा हो, या प्रलय के समय चलने वाला प्रचंड चक्रवात हो।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज पांडवांच्या सैन्याचे वर्णन करत आहेत. संजय धृतराष्ट्राला सांगतो की, पांडवांचे सैन्य केवळ सैनिकांचा समूह नसून ते अत्यंत भयावह आणि शक्तिशाली आहे. त्याची तुलना 'महाभय काळ' म्हणजे प्रत्यक्ष मृत्यूशी आणि 'प्रळयकाळींचें वायुचक्र' म्हणजे सृष्टीचा अंत करणाऱ्या प्रचंड चक्रीवादळाशी केली आहे. हे सैन्य अधर्माचा नाश करण्यासाठी पूर्णपणे सज्ज आणि समर्थ असल्याचे हे प्रतीक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या मोठ्या संकटाचा सामना करतो, तेव्हा आपली तयारी आणि आत्मविश्वास इतका प्रबळ असावा की अडथळे स्वतःच दूर होतील. उदाहरणार्थ, परीक्षेचा अभ्यास करताना आपली एकाग्रता एखाद्या वादळासारखी असावी, जी सर्व शंकांना दूर सारून यश मिळवून देईल.

📌 संदर्भ

संजय राजा धृतराष्ट्राला पांडवांच्या सैन्याच्या प्रचंड शक्तीचे वर्णन करून सांगत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 246

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें लोकीं प्रमाण मानिजे । मग सामान्येंही अनुष्ठिजे । तेंचि मार्गें ॥

"Therefore, whatever the great ones do, that is accepted as the standard by the world; then the common people also follow that very path."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the powerful or great person
कीजे Verb
Kījē
केले जाते
Is done
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
सामान्येंही Noun
Sāmānyēṃhī
सामान्य लोकांनी सुद्धा
Even by common people
अनुष्ठिजे Verb
Anuṣṭhijē
आचरण केले जाते
Is practiced or followed
मार्गें Noun
Mārgēṃ
मार्गाने
By the path

💡 अर्थ

इसलिए श्रेष्ठ पुरुष जो-जो आचरण करते हैं, संसार उसी को प्रमाण मानता है और सामान्य लोग भी उसी मार्ग का अनुसरण करते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज नेतृत्वाच्या प्रभावाचे वर्णन करतात. समाजातील प्रभावशाली, ज्ञानी किंवा समर्थ व्यक्तींचे आचरण हे इतरांसाठी एक आदर्श वस्तुपाठ ठरते. लोक त्यांच्या कृतींकडे एक नियम किंवा 'प्रमाण' म्हणून पाहतात. जर समर्थ व्यक्तीने नीतिमत्तेचे आणि कर्तव्याचे पालन केले, तर सामान्य जनता कोणत्याही उपदेशाशिवाय आपोआप त्याच सन्मार्गावर चालते. म्हणून, समाजातील धुरिणांनी आपल्या आचरणाबाबत अत्यंत सावध असणे आवश्यक आहे, कारण त्यांचे अनुकरण संपूर्ण समाज करत असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील वडीलधारी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्तीने आणि प्रेमाने वागले, तर मुले त्यांचेच अनुकरण करून सुसंस्कारी बनतात. उदाहरण: पालकांनी कचरा कुंडीतच टाकला, तर मुलेही तेच शिकतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो, हे स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी सांगतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा