←
शनिवार, 28 जानेवारी 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 116

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती । परि तीं कर्तेपणें न बांधती । जैं बुद्धीची संमती । न मिळे येथ ॥

"Therefore, actions are performed, but they do not bind with doership, when the intellect's consent is not found therein."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणें Noun
Kartepane
कर्तेपणाच्या भावनेने
With the sense of doership
बांधती Verb
Bandhati
बांधले जाणे
To bind
संमती Noun
Sammati
मान्यता किंवा अहंकार
Consent or identification

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण ती 'मी करतो' या भावनेने माणसाला बांधत नाहीत, कारण त्या कर्मांमध्ये बुद्धीचा अहंकार नसतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे गुपित उलगडून सांगतात. ते म्हणतात की, ज्ञानी पुरुष आपली विहित कर्मे शरीराने आणि इंद्रियांनी करत राहतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हा कर्ता आहे' असा अहंकार नसतो. जेव्हा बुद्धी कर्माशी स्वतःला जोडून घेत नाही किंवा कर्माच्या फळाची अपेक्षा करत नाही, तेव्हा ती कर्मे त्या व्यक्तीला संसाराच्या बंधनात अडकवू शकत नाहीत. ज्याप्रमाणे आरशात दिसणारे प्रतिबिंब आरशाला स्पर्श करत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानी पुरुषाची कर्मे त्याला शिवत नाहीत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'हे मीच केले' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेचा अभ्यास करताना 'मी खूप हुशार आहे' या अहंकारापेक्षा 'ज्ञान मिळवणे हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने अभ्यास केल्यास त्याला यशाचा गर्व किंवा अपयशाचे दुःख होत नाही.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज कर्म करूनही कर्माच्या बंधनातून मुक्त राहण्याची युक्ती सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 6, श्लोक 1

आतां आत्मानुभवें चोखडा । जो योगु हा सुहाडा । तो सांगिजेल निवाडा । अवधारिजो ॥ १ ॥

"Now, this pure Yoga of self-experience, which is so beautiful, shall be explained clearly; please pay heed."

आतां Adverb
Ātāṃ
आता
Now
आत्मानुभवें Noun
Ātmānubhavēṃ
आत्म-अनुभवाने
By self-experience
चोखडा Adjective
Cōkhaḍā
शुद्ध किंवा निर्मळ
Pure or clean
सुहाडा Adjective
Suhāḍā
सुंदर किंवा उत्तम
Beautiful or excellent
सांगिजेल Verb
Sāṅgijēla
सांगितले जाईल
Will be told/explained
निवाडा Adverb
Nivāḍā
स्पष्टपणे किंवा निवडून
Clearly or decisively
अवधारिजो Verb
Avadhārijō
लक्ष देऊन ऐकावे
Listen attentively

💡 अर्थ

आता आत्मसाक्षात्काराने शुद्ध झालेला, जो हा सुंदर योग आहे, त्याचे स्पष्ट निरूपण केले जाईल, ते तुम्ही लक्ष देऊन ऐकावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या सहाव्या अध्यायाची सुरुवात करताना संत ज्ञानेश्वर महाराज म्हणतात की, आता मी तुम्हाला 'आत्मसंयम योगा'विषयी सांगणार आहे. हा योग केवळ तांत्रिक क्रियांचा संच नसून, तो प्रत्यक्ष आत्म-अनुभवाने सिद्ध झालेला आणि अत्यंत पवित्र असा मार्ग आहे. हा मार्ग साधकासाठी अत्यंत सुखकारक आणि सुंदर आहे. या योगाचे स्वरूप मी अत्यंत स्पष्टपणे आणि सविस्तरपणे मांडणार आहे. तरी श्रोत्यांनी आपले सर्व लक्ष केंद्रित करून या विवेचनाचा स्वीकार करावा, अशी विनंती महाराज करतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही नवीन आणि महत्त्वाचे काम सुरू करताना ते पूर्ण एकाग्रतेने आणि शांत चित्ताने ऐकणे किंवा समजून घेणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ: वर्गात नवीन धडा शिकताना विद्यार्थ्यांनी आपले पूर्ण लक्ष शिक्षकांकडे दिल्यास तो विषय उत्तम समजतो.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या सहाव्या अध्यायावर भाष्य करताना संत ज्ञानेश्वर महाराज या अध्यायातील 'आत्मसंयम योगा'ची प्रस्तावना करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 180

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती | परि तीं कर्तेपणा न येती | जैसा सूर्य न शिवे राती | तैसे जाणावे || १८० ||

"Therefore, actions are performed, but they do not bring doership; just as the sun never touches the night, know it to be so."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
मी कर्ता आहे ही भावना
Sense of doership
शिवे Verb
Shive
स्पर्श करणे
To touch or affect
राती Noun
Raati
रात्र
Night

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण ती करताना 'मी करतोय' असा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे सूर्याला कधी रात्र स्पर्श करू शकत नाही, तसेच हे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ज्ञानी पुरुष सर्व विहित कर्मे करतो, पण त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' ही भावना नसते. तो कर्माच्या फळाला किंवा बंधनाला चिकटत नाही. सूर्याचे उदाहरण देऊन ते स्पष्ट करतात की, सूर्य जगाला प्रकाश देतो पण त्याला अंधाराचा किंवा रात्रीचा कधीच स्पर्श होत नाही. त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानी व्यक्ती संसारात राहून सर्व कर्तव्ये पार पाडते, पण ती कर्माच्या बंधनात किंवा अहंकाराच्या जाळ्यात अडकत नाही. त्याचे कर्म हे अकर्म होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपले काम पूर्ण निष्ठेने करावे, पण त्याचे श्रेय घेण्याचा हव्यास धरू नये. उदाहरणार्थ, एखाद्या सामाजिक कार्यात मदत करताना 'मी हे केले' असा बडेजाव न मिरवता, ते आपले कर्तव्य समजून शांतपणे करावे.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज कर्म करूनही कर्माच्या बंधनापासून अलिप्त कसे राहावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा