←
शुक्रवार, 27 जानेवारी 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 269

यालागीं तो निरिच्छु । सर्वत्र पूर्ण संतोषु । जैसा कां नभःस्पर्शू । वायु तो ॥ २६९ ॥

"Therefore he is desireless, completely satisfied everywhere, just like the wind that touches the sky."

यालागीं Adverb
Yalagi
म्हणून / याकरिता
Therefore
निरिच्छु Adjective
Niricchu
इच्छारहित
Desireless
संतोषु Noun
Santosu
समाधान / आनंद
Contentment
नभःस्पर्शू Adjective
Nabhahsparshu
आकाशाला स्पर्श करणारा
Touching the sky
वायु Noun
Vayu
वारा
Wind

💡 अर्थ

म्हणून तो पुरुष इच्छारहित असतो आणि सर्व ठिकाणी पूर्ण समाधानी असतो, ज्याप्रमाणे वारा आकाशाला स्पर्श करतो पण कशातही अडकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थितप्रज्ञाचे वर्णन करताना सांगतात की, ज्याप्रमाणे वारा सर्वत्र संचार करतो, आकाशाला स्पर्श करतो, परंतु कशातही अडकून पडत नाही किंवा कशाचाही लेप त्याला लागत नाही, त्याप्रमाणे आत्मज्ञानी पुरुष विषयांमध्ये वावरतानाही निरिच्छ असतो. त्याच्या अंतःकरणात पूर्ण समाधान असते कारण त्याचे सुख बाह्य वस्तूंवर अवलंबून नसते. तो जगातील सर्व गोष्टींचा उपभोग घेतो पण कशाचाही मोह धरत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात आपण अनेक लोकांशी आणि वस्तूंशी संपर्क येतो. आपण वाऱ्याप्रमाणे असावे - सर्वांशी प्रेमाने वागावे पण कोणामध्येही इतके गुंतू नये की ज्यामुळे आपले मानसिक संतुलन बिघडेल. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी प्रयत्न करावेत, पण निकालाच्या चिंतेत अडकून पडू नये.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याच्या निरिच्छ आणि समाधानी वृत्तीचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 7

तरी उचित जे कर्म। आणि विहित जे आश्रम। तेथ न सांडिजे धर्म। आचरतां॥

"Therefore, while performing appropriate actions and following the prescribed stages of life, one should not abandon righteousness."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा रास्त
Appropriate or proper
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने नेमून दिलेले
Prescribed or ordained
आश्रम Noun
Ashrama
जीवनाची अवस्था किंवा टप्पा
Stage of life
सांडिजे Verb
Sandije
टाकू नये किंवा सोडू नये
Should not abandon
आचरतां Verb
Acharata
कृती करताना किंवा वागताना
While practicing or performing
धर्म Noun
Dharma
कर्तव्य किंवा नीती
Duty or righteousness

💡 अर्थ

आपल्या वाट्याला आलेले योग्य काम आणि आपल्या स्थितीनुसार ठरवून दिलेली कर्तव्ये पार पाडताना कधीही नीतीचा किंवा धर्माचा त्याग करू नये.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा त्याग करून संन्यासी होण्यापेक्षा, आपल्या वाट्याला आलेली विहित कर्तव्ये (स्वधर्म) पार पाडणे अधिक महत्त्वाचे आहे. ज्याप्रमाणे आपण ज्या आश्रमात (ब्रह्मचर्य, गृहस्थ इ.) आहोत, त्या आश्रमाचे नियम पाळून आणि योग्य तेच कर्म करून आपण प्रगती साधली पाहिजे. कर्म करताना त्यातला प्रामाणिकपणा आणि नैतिक मूल्ये (धर्म) सोडता कामा नयेत. बाह्यतः कर्म सोडण्यापेक्षा अंतर्यामी आसक्ती सोडणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर तुम्ही विद्यार्थी असाल, तर अभ्यास करणे हे तुमचे 'उचित कर्म' आहे. अभ्यासाचा कंटाळा करून तो सोडून देणे चुकीचे आहे. उलट, प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हाच तुमचा धर्म आहे. उदाहरण: परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी चुकीच्या मार्गाचा अवलंब न करता कष्टाने अभ्यास करणे म्हणजे 'धर्म न सांडता' कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायात, श्रीकृष्णाने अर्जुनाला सांगितलेला कर्मयोग ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत, जिथे कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा फळाची आशा सोडून कर्तव्य करणे श्रेष्ठ मानले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 35

जेणें अंतःकरणें । बोधु हा पाविजे । तेणें संशयो सांडिजे । निःशेषु गा ॥

जेणें अंतःकरणें बोधु हा पाविजे । तेणें संशयो सांडिजे निःशेषु गा ॥

"By that consciousness through which this awakening is attained, all doubts are discarded completely."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याद्वारे / ज्याने
By which
अंतःकरणें Noun
Antahkarane
मनाने / हृदयाने
By the mind or heart
बोधु Noun
Bodhu
ज्ञान / समज
Knowledge or Awakening
पाविजे Verb
Pavije
मिळतो / प्राप्त होतो
Is attained
संशयो Noun
Sanshayo
शंका / गोंधळ
Doubt
सांडिजे Verb
Sandije
सोडला जातो / नष्ट होतो
Is discarded
निःशेषु Adverb
Nisheshu
पूर्णपणे / काहीही शिल्लक न ठेवता
Completely

💡 अर्थ

ज्या ज्ञानामुळे मनाला खरी समज मिळते, त्या ज्ञानामुळे मनातील सर्व शंका पूर्णपणे नष्ट होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जेव्हा मनुष्याच्या अंतःकरणात सद्गुरूंच्या कृपेने किंवा अभ्यासाने खरा 'बोध' (ज्ञान) प्राप्त होतो, तेव्हा त्याच्या मनातील सर्व प्रकारचे संशय, भीती आणि द्वैत भावना मुळासकट नष्ट होते. संशय हा माणसाच्या प्रगतीतील सर्वात मोठा अडथळा आहे, आणि केवळ शुद्ध ज्ञानच त्याला दूर करू शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या विषयाचे सखोल ज्ञान मिळते, तेव्हा त्याबद्दलचा आपला गोंधळ दूर होतो. उदाहरणार्थ, गणिताचे सूत्र नीट समजले की त्याबद्दलची भीती आणि शंका संपते.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज आत्मज्ञानामुळे मनातील संशयाची निवृत्ती कशी होते, याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा