शुक्रवार, 14 ऑक्टोबर 2022
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 74

योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथाऽन्तर्ज्योतिरेव यः । स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥

जया अंतरीं सुख । जो आत्मबोधें हरिख । जया स्वरूपींचि चोख । दृष्टी जाहली ॥ ७४ ॥

"He who has internal happiness, who finds joy in self-knowledge, and whose vision has become pure in the Self."

अंतरीं Adverb
Antari
हृदयात किंवा आत
Within or inside the heart
आत्मबोधें Noun
Atmabodhe
आत्मज्ञानाने
By self-realization or self-knowledge
हरिख Noun
Harikha
आनंद किंवा हर्ष
Joy or delight
स्वरूपीं Noun
Swarupi
स्वतःच्या मूळ स्वरूपात
In one's own true nature
चोख Adjective
Chokha
शुद्ध किंवा निर्मळ
Pure or clear
दृष्टी Noun
Drishti
नजर किंवा पाहण्याची शक्ती
Vision or sight

💡 अर्थ

जिसे अपने भीतर ही सुख मिलता है, जो आत्मज्ञान से हर्षित होता है और जिसकी दृष्टि आत्मस्वरूप में शुद्ध हो गई है, वही सच्चा योगी है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसुखाचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्या पुरुषाला बाह्य जगातील क्षणभंगुर विषयांमध्ये सुख शोधण्याची गरज उरत नाही, कारण त्याला आपल्या अंतरात्म्यातच शाश्वत सुख गवसले आहे, तोच खरा मुक्त आहे. आत्मज्ञानामुळे (आत्मबोध) ज्याचा आनंद ओसंडून वाहतो आणि ज्याची दृष्टी केवळ बाह्य रूपावर न थांबता स्वरूपाच्या शुद्ध तत्त्वावर स्थिरावली आहे, असा पुरुष जिवंतपणीच ब्रह्मरूप होतो. हे केवळ बौद्धिक ज्ञान नसून अनुभवाचे शुद्ध स्वरूप आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण बाह्य कौतुक किंवा वस्तूंच्या सुखापेक्षा आपल्या कामातील समाधान आणि मनाची शांती याला महत्त्व देतो, तेव्हा आपण या ओवीचा सराव करत असतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळाल्यावर केवळ पेढे वाटण्यापेक्षा, आपण जे ज्ञान मिळवले त्यात आनंद मानणे म्हणजे 'आत्मबोधे हरिख' होय.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या ५ व्या अध्यायातील २४ व्या श्लोकावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर महाराज अंतरीच्या सुखाचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 107

तैसे कर्माचेनि मिषे । जे जे काही प्रकाशे । ते ब्रह्मचि असे । तयालागी ॥

"Thus, through the pretext of action, whatever is manifested, that is Brahman alone for him."

कर्माचेनि Noun
karmāceni
कर्माच्या
of action
मिषे Noun
miṣe
निमित्ताने
on the pretext of
प्रकाशे Verb
prakāśe
प्रकट होते
manifests
ब्रह्मचि Noun
brahmaci
ब्रह्मच
Brahman only
तयालागी Pronoun
tayālāgī
त्याच्यासाठी
for him

💡 अर्थ

उसी प्रकार कर्म के बहाने जो कुछ भी प्रकट होता है, वह उस ज्ञानी के लिए ब्रह्म ही है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला व्यवहारातील प्रत्येक क्रिया ब्रह्माचाच विलास वाटते. जसे सोन्याचे दागिने सोन्यापेक्षा वेगळे नसतात, तसे कर्माच्या रूपाने जे काही समोर येते, ते ब्रह्माव्यतिरिक्त दुसरे काहीही नसते. त्याच्या दृष्टीने कर्ता, कर्म आणि क्रिया हे सर्व एकरूप होतात. कर्माचे केवळ निमित्त असते, परंतु त्यामागील अधिष्ठान केवळ परब्रह्मच असते, अशी त्याची धारणा असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन कामे करताना ती ओझे न मानता ईश्वराची सेवा समजावी. उदाहरणार्थ, ऑफिसचे काम करताना आपण समाजाच्या कल्याणासाठी योगदान देत आहोत आणि ही ईश्वराचीच सेवा आहे, असा भाव ठेवल्यास कामाचा ताण येत नाही आणि कामात आनंद मिळतो.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाची दृष्टी कशी असते आणि त्याला कर्मामध्ये ब्रह्म कसे दिसते, याचे विवेचन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 145

मग तयाचिया दृष्टी । हवि जे जे सृष्टी । ते ब्रह्मचि मुष्टी । भरले असे ॥

"Then in his sight, whatever offerings are in the world, they are all filled within the grasp of Brahman."

तयाचिया Pronoun
Tayachiya
त्याच्या (ज्ञानी पुरुषाच्या)
His (of the realized soul)
दृष्टी Noun
Drishti
नजर किंवा दृष्टी
Vision or sight
हवि Noun
Havi
यज्ञात अर्पण करायचे द्रव्य
Oblation or offering
सृष्टी Noun
Srushti
जग किंवा विश्व
Universe or creation
मुष्टी Noun
Mushti
मूठ
Fist or grasp
भरले Verb
Bharale
व्यापलेले किंवा भरलेले
Filled or pervaded

💡 अर्थ

उसकी दृष्टि में इस सृष्टि में जो कुछ भी हवि (अर्पण सामग्री) है, वह सब ब्रह्म ही है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत स्थितीचे वर्णन करतात. ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला यज्ञ, अर्पण करण्याची सामग्री आणि संपूर्ण सृष्टी यात कोणताही फरक दिसत नाही. जशी एखादी वस्तू मुठीत घेतल्यावर ती मुठीचाच भाग वाटते, तसे त्या ज्ञानी पुरुषाला संपूर्ण विश्व ब्रह्माच्या मुठीत किंवा प्रत्यक्ष ब्रह्मरूपच भासते. त्याच्यासाठी अर्पण करणारा, अर्पण करण्याची क्रिया आणि अर्पण केलेली वस्तू हे सर्व एकच परब्रह्म असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण जे काही काम करतो, ते ईश्वराची सेवा आहे या भावनेने केल्यास कामाचा कंटाळा येत नाही. उदाहरणार्थ, जेवण बनवताना ते देवाला अर्पण करायचा 'प्रसाद' आहे असे मानले तर त्यातील गोडी आणि सात्त्विकता वाढते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुषाला सर्वत्र ब्रह्म कसे दिसते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा