🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाने युक्त असलेल्या स्थिर बुद्धीचे (स्थितप्रज्ञतेचे) महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, जेव्हा मनुष्याची बुद्धी परमात्मस्वरूपात स्थिर होते, तेव्हा त्याला बाह्य जगातील कोणत्याही भौतिक गोष्टीची उणीव भासत नाही. ही बुद्धी सर्वश्रेष्ठ आहे कारण ती मनुष्याला पूर्णत्वाचा आणि अक्षय आनंदाचा अनुभव करून देते. ज्याप्रमाणे पूर्ण भरलेल्या समुद्राला नद्यांच्या येण्याने फरक पडत नाही, त्याप्रमाणे स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीला जगातील द्वंद्वे विचलित करू शकत नाहीत.

दैनंदिन जीवनात कठीण प्रसंगात किंवा गोंधळलेल्या स्थितीत मन शांत ठेवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेचा निकाल काहीही लागला तरी खचून न जाता किंवा हुरळून न जाता पुढच्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे बुद्धी स्थिर ठेवणे होय.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थिर बुद्धीचे महत्त्व आणि तिची श्रेष्ठता समजावून सांगत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मराठी भाषेच्या सामर्थ्याचे आणि सौंदर्याचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, संस्कृतमधील गहन आध्यात्मिक अर्थ मी 'देशी' म्हणजे मराठी भाषेत अशा प्रकारे मांडला आहे की, तो शब्दांच्या अलंकारांनी नटलेला आहे. हे शब्दरत्न इतके तेजस्वी आहेत की, खुद्द अर्थालाही आपले रूप या मराठी शब्दांच्या आरशात पाहून आश्चर्य वाटेल. ही केवळ भाषांतर नसून साहित्याचा एक उत्कृष्ट आविष्कार आहे, जिथे भाषा आणि अर्थ एकमेकांना पूरक ठरतात.

आपल्या मातृभाषेचा अभिमान बाळगणे आणि कठीण विषय सोप्या भाषेत मांडणे हे आपण यातून शिकू शकतो. उदाहरण: विज्ञानातील कठीण संकल्पना जेव्हा आपण आपल्या भाषेत सोप्या उदाहरणांनी सांगतो, तेव्हा ती अधिक प्रभावी ठरते.

ज्ञानेश्वर महाराज गीतेचा अर्थ मराठी भाषेत सांगताना त्या भाषेच्या सौंदर्याचे आणि शब्दरत्नांचे वर्णन करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कुरुक्षेत्रावरील पांडव आणि कौरव या दोन्ही सैन्यांच्या अफाट विस्ताराचे वर्णन करत आहेत. 'कळांतकाळ' म्हणजे युगाचा अंत किंवा प्रलयकाळ. जेव्हा प्रलय येतो, तेव्हा समुद्र आपल्या मर्यादा सोडून सर्वत्र पसरतो आणि सर्व काही गिळंकृत करतो. तसेच, ही दोन्ही सैन्ये एकमेकांसमोर उभी ठाकली असताना त्यांचा विस्तार आणि त्यातील आवेश पाहून असे वाटते की जणू दोन महासागर एकमेकांवर आदळणार आहेत किंवा महाप्रलयाच्या वेळी संपूर्ण आकाशच खाली कोसळले आहे. हे वर्णन युद्धाच्या भीषणतेची आणि त्या प्रसंगाच्या गांभीर्याची पूर्वकल्पना देते.

जेव्हा आपल्या आयुष्यात दोन मोठ्या समस्या किंवा आव्हाने एकाच वेळी समोर येतात, तेव्हा घाबरून न जाता त्यांच्या भव्यतेचा स्वीकार करून धैर्याने सामोरे जावे. उदाहरण: परीक्षेचा ताण आणि घरगुती जबाबदाऱ्या या दोन्ही गोष्टी एकाच वेळी आल्यावर डगमगून न जाता नियोजन करणे.

कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर जमलेल्या दोन्ही अफाट सैन्यांचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.