🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे अत्यंत घातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या प्रगतीत संशय हा सर्वात मोठा शत्रू आहे. संशयामुळे माणसाची बुद्धी विचलित होते आणि तो सत्यापासून दूर जातो. संशय हा केवळ एक मानसिक विचार नसून तो आत्मविनाशाचा मार्ग आहे. ज्याप्रमाणे एखादा मोठा आणि प्रशस्त रस्ता माणसाला पटकन त्याच्या ध्येयाकडे नेतो, तसाच संशय हा माणसाला विनाशाकडे नेणारा महामार्ग आहे. साधकाने किंवा कोणत्याही व्यक्तीने यशासाठी आणि आत्मज्ञानासाठी संशयाचा त्याग करणे अनिवार्य आहे, कारण संशयी माणसाला ना इहलोक मिळतो ना परलोक.

दैनंदिन जीवनात, जर आपण आपल्या क्षमतेवर किंवा आपल्या ध्येयावर संशय घेतला, तर आपण कधीही यशस्वी होऊ शकत नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेत उत्तर लिहिताना जर मनात संशय असेल, तर आपण बरोबर उत्तर असूनही ते खोडून चूक करतो. म्हणून आत्मविश्वासाने आणि स्पष्ट विचाराने काम करावे.

ज्ञानप्राप्तीच्या मार्गात संशय हा कसा सर्वात मोठा अडथळा ठरतो आणि तो विनाशाकडे कसा नेतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा त्याग न करता कर्माच्या फळाचा त्याग करावा. जेव्हा एखादी व्यक्ती 'मी हे कर्म करतोय' हा अहंकार आणि 'मला याचे फळ मिळावे' ही आसक्ती सोडून देते, तेव्हा ती व्यक्ती 'नि:संग' होते. अशा प्रकारे केलेले कर्म हे बंधनास कारणीभूत न ठरता मोक्षाचे साधन बनते. 'अव्यंगु परम पुरुषु' म्हणजे ज्याच्यात कोणताही दोष नाही असा तो परमात्मा. नि:स्वार्थ बुद्धीने कर्तव्य पार पाडणे हाच परमेश्वरापर्यंत पोहोचण्याचा खरा मार्ग आहे.

दैनंदिन जीवनात काम करताना, उदा. अभ्यास करताना 'मला परीक्षेत पहिला नंबरच हवा' या दडपणाखाली न राहता, 'मला हा विषय उत्तम प्रकारे समजून घ्यायचा आहे' या भावनेने अभ्यास करणे म्हणजे फळाची आसक्ती सोडून कर्म करणे होय.

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला अनासक्त राहून कर्म करण्याचे महत्त्व आणि त्यातून मिळणारी ईश्वरप्राप्ती समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानेश्वरीच्या आध्यात्मिक आणि साहित्यिक महत्त्वाची मांडणी करतात. ते म्हणतात की हा ग्रंथ केवळ शब्दांचा संग्रह नाही, तर तो सर्व चौसष्ट कलांचे उगमस्थान किंवा भांडार आहे. मुक्ती किंवा मोक्ष मिळवण्यासाठी लागणारी सर्व साधने आणि ज्ञान येथे उपलब्ध आहे, म्हणून याला 'मोक्षलक्ष्मीचे भुवन' (घर) म्हटले आहे. संसाराच्या तापाने आणि कष्टाने पोळलेल्या जीवाला येथे शाश्वत शांती आणि विसावा मिळतो. हा ग्रंथ मानवी जीवनाला पूर्णत्व देणारा आहे.

जेव्हा आपल्याला जीवनात खूप मानसिक ताण किंवा थकवा जाणवतो, तेव्हा ज्ञानेश्वरीसारख्या ग्रंथांचे वाचन केल्याने मनाला खरी विश्रांती आणि दिशा मिळते. उदाहरण: दररोज रात्री झोपण्यापूर्वी यातील काही ओव्यांचे वाचन केल्यास दिवसभराचा ताण कमी होऊन मन प्रसन्न होते.

महाभारताची स्तुती केल्यानंतर, संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वतःच्या ग्रंथकथनाचे (ज्ञानेश्वरीचे) महत्त्व आणि त्याचे सामर्थ्य सांगत आहेत.