←
मंगळवार, 01 फेब्रुवारी 2022
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 139

म्हणोनि तूं अर्जुना | झणीं चित्तीं वाहासी खेदना | जे हे आद्यंतही पाहातां ना | सर्वथा नाहीं ॥ १३९ ॥

म्हणोनि तू अर्जुना, मनात मुळीच दुःख करू नकोस; कारण हे (जन्म-मृत्यूचे चक्र) सुरुवातीला आणि शेवटीही पाहिले तर मुळीच अस्तित्वात नाही.

"Therefore, Arjuna, do not let your heart be filled with sorrow; for if you look at the beginning and the end, this does not exist at all."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
Jhani
मुळीच / चुकूनही
At all / By any means
चित्तीं Noun
Chitti
मनात
In the mind
खेदना Noun
Khedana
दुःख / शोक
Sorrow / Grief
आद्यंतही Noun
Adyantahi
सुरुवात आणि शेवट
Beginning and end
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे
Entirely

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू मनात दुःख करू नकोस. कारण हे जग किंवा हे नातेसंबंध सुरुवातीलाही नव्हते आणि शेवटीही नसणार आहेत, ते केवळ मध्येच भासतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला सांगतात की, ज्या गोष्टीचा आदि (सुरुवात) नाही आणि ज्याचा अंत (शेवट) निश्चित आहे, ती गोष्ट मधल्या काळात सत्य वाटली तरी ती केवळ एक आभास किंवा माया आहे. आत्मा हा नित्य आणि शाश्वत आहे, तर शरीर आणि सांसारिक नाती ही अनित्य आहेत. जे मुळात अस्तित्वातच नाही, त्याच्या नाशाचा शोक करणे व्यर्थ आहे. हा सांख्य योगाचा गाभा आहे की जे त्रिकालाबाधित सत्य नाही, त्याबद्दल मोह ठेवू नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचे नुकसान होते, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की ती गोष्ट आपण जन्माला येताना सोबत आणली नव्हती आणि मृत्यूनंतरही ती सोबत राहणार नाही. उदाहरणार्थ, संपत्ती किंवा पद गेल्यावर खचून न जाता, ते तात्पुरते होते हे ओळखून मनाची शांती टिकवून ठेवावी.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की भौतिक जग आणि मोह हे मायावी आहेत, त्यामुळे शोक करणे अयोग्य आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 115

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे उत्तम । फळाशा सांडूनि ॥

"Therefore, perform the appropriate actions and the prescribed duties excellently, giving up the desire for fruits."

उचित Adjective
uchit
योग्य किंवा रास्त
appropriate or proper
विहित Adjective
vihit
शास्त्राने सांगितलेले किंवा विहित केलेले
prescribed or ordained
आचरावे Verb
acharave
आचरण करावे किंवा पार पाडावे
should perform or practice
उत्तम Adverb
uttam
सर्वश्रेष्ठ किंवा अतिशय चांगल्या प्रकारे
excellently or best
फळाशा Noun
phalasha
फळाची आशा किंवा अपेक्षा
desire for results
सांडूनि Verb
sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
renouncing or giving up

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य आहे, तेच फळाची अपेक्षा न ठेवता अतिशय चांगल्या प्रकारे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वतःच्या आवडीनिवडीनुसार कर्म न करता, जे कर्म 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे 'विहित' (शास्त्राने किंवा धर्माने नेमून दिलेले) आहे, तेच करावे. हे कर्म करताना मनामध्ये त्या कर्माच्या फळाबद्दल कोणतीही आसक्ती किंवा आशा नसावी. जेव्हा आपण फळाचा त्याग करून केवळ कर्तव्य भावनेने आणि पूर्ण कौशल्याने (उत्तम प्रकारे) कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर मोक्षाकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगार किंवा बक्षिसाचा विचार न करता, आपले काम किती अचूक आणि दर्जेदार होईल याकडे लक्ष द्यावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेत पहिला नंबर येईल की नाही या चिंतेपेक्षा, प्रत्येक विषयाचा अभ्यास उत्तम प्रकारे करण्यावर भर द्यावा.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करताना, फळाची आशा सोडून कर्तव्य कर्म कसे करावे हे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 97

म्हणौनि कर्माचिया मिळणी । न सांडिजे गा अंतःकरणीं । परि फळाचिया वाहणीं । न व्हावें कीं ॥ ९७ ॥

म्हणून कर्माचा संबंध अंतःकरणात सोडू नये, परंतु फळाच्या इच्छेच्या प्रवाहात वाहून जाऊ नये.

"Therefore, do not let go of the association with action in your heart; however, do not be carried away in the flow of seeking its fruits."

म्हणौनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
मिळणी Noun
Milani
संगती किंवा संबंध
Association or union
सांडिजे Verb
Sandije
सोडावे किंवा त्याग करावा
To abandon or discard
अंतःकरणीं Noun
Antahkarni
मनात किंवा अंतरात
In the heart or mind
वाहणीं Noun
Vahani
प्रवाहात
In the flow or stream

💡 अर्थ

म्हणून मनात कामाचा कंटाळा करू नका किंवा काम सोडू नका, पण त्या कामापासून काय मिळेल याची हाव धरू नका.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या कर्तव्याचा किंवा कर्माचा त्याग करू नये, कारण कर्म करणे हे जीवनाचे अविभाज्य अंग आहे. मात्र, कर्म करताना त्यातून मिळणाऱ्या फळाची अपेक्षा किंवा आसक्ती मनात ठेवू नये. जेव्हा आपण केवळ फळाच्या चिंतेत असतो, तेव्हा कर्माची गुणवत्ता कमी होते आणि आपण मानसिक बंधनात अडकतो. म्हणून कर्म मनापासून करावे, पण फळाच्या इच्छेच्या प्रवाहात स्वतःला वाहून जाऊ देऊ नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

अभ्यास करताना 'मला परीक्षेत किती गुण मिळतील' या चिंतेत न पडता, विषयाचे ज्ञान मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास करणे हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

पाचव्या अध्यायात, कर्म आणि कर्माच्या फळाचा त्याग यांच्यातील समतोल स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज निष्काम कर्माचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा