🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते सांगतात की, मनुष्याने केवळ कर्म करू नये, तर ते 'उचित' (परिस्थितीनुसार योग्य) आणि 'विहित' (शास्त्राने किंवा धर्माने नेमून दिलेले) असावे. हे कर्म करताना मनात ओझे न बाळगता ते 'सप्रेम' म्हणजे अत्यंत आवडीने आणि आनंदाने करावे. तसेच, ते 'यथाविधी' म्हणजे शास्त्रोक्त पद्धतीने किंवा योग्य शिस्तीने पार पाडावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य प्रेमाने आणि अचूकतेने करतो, तेव्हा ते कर्म बंधकारक न ठरता मोक्षदायक ठरते.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते केवळ उरकून टाकण्यासाठी न करता, ते काम पूर्ण निष्ठेने आणि योग्य पद्धतीने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता विषयाच्या आवडीने आणि एकाग्रतेने करावा.

भगवद्गीतेतील कर्मयोगाचे विवेचन करताना ज्ञानेश्वर महाराज योग्य कर्माचे स्वरूप आणि ते करण्याची पद्धत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, कर्मातून मुक्त होण्यासाठी कर्माचाच उपयोग साधन म्हणून केला पाहिजे. ज्याप्रमाणे एखादी व्यक्ती नदी ओलांडण्यासाठी नावेचा उपयोग करते आणि पलीकडे पोहोचल्यावर ती नाव सोडून देते, त्याचप्रमाणे साधकाने फळाची आशा न धरता विहित कर्मे करावीत. अशी निष्काम कर्मे केल्याने चित्त शुद्ध होते आणि शेवटी मनुष्य कर्माच्या बंधनातून मुक्त होतो. कर्माचा त्याग म्हणजे कर्म करणे थांबवणे नव्हे, तर कर्मातील 'कर्तेपणा' आणि 'फळाची आसक्ती' सोडणे होय.

दैनंदिन जीवनात आपले कर्तव्य पार पाडताना ते ओझे न मानता आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ जिंकण्याच्या हव्यासापोटी न खेळता खेळाचा आनंद घेण्यासाठी खेळल्यास, त्याला पराभवाचे दुःख होत नाही आणि तो खेळाच्या बंधनातून मुक्त राहतो.

निष्काम कर्म करून कर्माच्या पलीकडे कसे जावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व आणि अनासक्ती यांचा सुंदर मेळ घालतात. ते सांगतात की, मुक्ती मिळवण्यासाठी किंवा जीवनात यशस्वी होण्यासाठी कर्म करणे अनिवार्य आहे. जसे ध्येयापर्यंत पोहोचण्यासाठी प्रत्यक्ष चालणे आवश्यक आहे, तसे आत्मज्ञानासाठी विहित कर्मे करणे गरजेचे आहे. मात्र, ही कर्मे करताना 'मी कर्ता आहे' हा भाव सोडून ती ईश्वराच्या चरणी अर्पण बुद्धीने करावीत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील अहंकाराचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे.

शाळेत अभ्यास करताना किंवा खेळताना 'मीच सर्वात हुशार आहे' असा गर्व न करता, आपले कर्तव्य म्हणून मन लावून काम करावे. उदाहरणार्थ, झाडाला पाणी घालणे हे आपले काम आहे, पण फळ येणे हे निसर्गाच्या हातात आहे असे मानणे.

मोक्षप्राप्तीसाठी कर्माचा त्याग न करता, अहंकार सोडून कर्म कसे करावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.