रविवार, 10 ऑक्टोबर 2021
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 133

म्हणोनि तोचि स्थिरबुद्धि । जयाची हे ऐसी शुद्धी । जो न विसंबे निरवधि । आत्मबोधा ॥

"Therefore, he alone is of steady intellect, whose purity is such, and who never abandons self-realization."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
स्थिरबुद्धि Noun
Sthirabuddhi
अढळ बुद्धी असलेला
One with steady intellect
शुद्धी Noun
Shuddhi
पवित्रता किंवा जाणीव
Purity or awareness
विसंबे Verb
Visambe
विसरणे किंवा विचलित होणे
To forget or deviate
निरवधि Adverb
Niravadhi
अखंड किंवा निरंतर
Continuous or eternal
आत्मबोधा Noun
Atmabodha
स्वस्वरूपाचे ज्ञान
Self-realization

💡 अर्थ

म्हणून ज्याची बुद्धी अशी शुद्ध झाली आहे आणि जो कधीही आत्मज्ञानाला विसरत नाही, त्यालाच खऱ्या अर्थाने 'स्थिरबुद्धी' (स्थिरप्रज्ञ) असे म्हणतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थिरप्रज्ञ पुरुषाचे मर्म सांगत आहेत. ज्याची बुद्धी बाह्य विषयांच्या मोहातून मुक्त होऊन पूर्णपणे शुद्ध झाली आहे आणि ज्याचे चित्त अखंडपणे आत्मस्वरूपाच्या ठिकाणी जडलेले आहे, तोच खरा ज्ञानी होय. असा पुरुष झोपेत किंवा जागृतीत, कोणत्याही अवस्थेत आपल्या आत्मबोधापासून ढळत नाही. त्याची बुद्धी संशयरहित होऊन परमात्म्याशी एकरूप झालेली असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कितीही कठीण प्रसंग आले तरी आपल्या तत्त्वांपासून आणि शांततेपासून विचलित न होणे म्हणजे स्थिरबुद्धी असणे. उदाहरणार्थ, परीक्षेचा निकाल काहीही लागला तरी खचून न जाता किंवा हुरळून न जाता पुन्हा अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

स्थिरप्रज्ञ पुरुषाची बुद्धी कशी असते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 319

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पंडुसुता । या कर्माचिया माथां । पाय देईं ॥ ३१९ ॥

"Therefore, O son of Pandu, be alert now and step over the head of this karma (conquer it)."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Jhakavije
सावध होणे / फसवणूक टाळणे
Be alert / avoid being deceived
पंडुसुता Noun
Paṇḍusutā
पांडुपुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
कर्माचिया Noun
Karmāciyā
कर्माच्या
Of action
माथां Noun
Māthāṃ
डोक्यावर / शिखरावर
On the head / top
पाय देईं Verb
Pāya deīṃ
विजय मिळवणे / तुडवणे
Step over / conquer

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू आता सावध हो आणि या कर्माच्या बंधनावर विजय मिळवून आपले कर्तव्य पार पाड.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला उपदेश करतात की, कर्माचे स्वरूप हे बंधनात्मक असू शकते, परंतु जर ते योग्य बुद्धीने केले तर ते बाधत नाही. 'कर्माच्या माथ्यावर पाय देणे' याचा अर्थ कर्माच्या फळाची आशा सोडून आणि अहंकाराचा त्याग करून कर्मावर ताबा मिळवणे होय. ज्ञानेश्वर माउली सांगतात की, तू कर्माच्या जाळ्यात न अडकता, कर्मालाच तुझे साधन बनवून त्यातून मुक्त हो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता ते आपले कर्तव्य म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना ती प्रसिद्धीसाठी न करता आपले कर्तव्य म्हणून केल्यास आपण कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होऊन अनासक्त वृत्तीने कर्तव्य कसे करावे, हे या ओवीतून समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 83

जो कर्मामाजीं अकर्म पाहे । आणि अकर्मींही कर्म आहे । ऐसा जो निवाडु जाणे तोचि होये । मनुष्यांतू ज्ञानी ॥

"One who perceives inaction in action and action in inaction is the truly wise among men."

कर्मामाजीं Noun
karmāmājīṃ
कर्मामध्ये
in action
अकर्म Noun
akarma
कर्मशून्यता / कर्माचा अभाव
inaction
पाहे Verb
pāhe
पाहतो
sees
निवाडु Noun
nivāḍu
निवाडा / फरक / सूक्ष्म भेद
distinction
ज्ञानी Adjective
jñānī
शहाणा / आत्मज्ञानी
wise / enlightened

💡 अर्थ

जो माणूस काम करत असतानाही आपण काही करत नाही (अहंकाररहित) असे समजतो आणि काहीही न करता शांत बसलेला असतानाही मनात कर्माचे विचार चालू असतात हे ओळखतो, तोच माणसांमध्ये खरा ज्ञानी आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे अत्यंत सूक्ष्म तत्व स्पष्ट करतात. जेव्हा एखादा मनुष्य देहाने कर्मे करत असतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हा कर्ता आहे' असा अहंकार नसतो, तेव्हा त्या कर्माला 'अकर्म' म्हणतात. याउलट, जर एखादा मनुष्य बाह्यतः सर्व कर्मांचा त्याग करून बसला असेल, पण त्याच्या मनात विषयांचे चिंतन किंवा कर्माचे संकल्प चालू असतील, तर ते 'अकर्मातील कर्म' होय. जो पुरुष हा सूक्ष्म भेद (निवाडा) पूर्णपणे जाणतो, तोच खरा आत्मज्ञानी आणि योगाभ्यासात निपुण मानला जातो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे सर्व करतोय' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करणे. उदाहरणार्थ: घरातील कामे करताना ती ओझे न मानता आनंदाने करणे, म्हणजे कर्मात अकर्म पाहणे होय.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांनी सांगितलेल्या कर्म आणि अकर्माच्या गहन तत्त्वाचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा