मंगळवार, 20 जुलै 2021
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 15

तैसें सुख आणि दुःख । मानूनि जे सम्यक् । न घेती बाधु देख । द्वंद्वाचा जो ॥

तैसे सुख आणि दुःख । मानूनि जे सम्यक् । न घेती बाधु देख । द्वंद्वाचा जो ॥

"Similarly, he who treats pleasure and pain alike and is not affected by these dualities, is the one who remains steady."

तैसें Adverb
Taisē
त्याप्रमाणे
In that manner
सुख Noun
Sukha
आनंद
Happiness
दुःख Noun
Duḥkha
कष्ट किंवा वेदना
Sorrow or Pain
मानूनि Verb
Mānūni
मानून किंवा समजून
Considering
सम्यक् Adverb
Samyak
समान किंवा योग्य प्रकारे
Equally or properly
बाधु Noun
Bādhu
बाधा किंवा त्रास
Affliction or disturbance
द्वंद्वाचा Noun
Dvandvācā
जोडीचा (सुख-दुःख)
Of the dualities

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे सुख आणि दुःख या दोघांनाही समान मानून, जो मनुष्य या द्वंद्वांनी विचलित होत नाही, तोच खरा ज्ञानी होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, संसारातील सुख आणि दुःख ही दोन्ही द्वंद्व आहेत. जो साधक या दोन्ही स्थितींमध्ये आपले मानसिक संतुलन ढळू देत नाही आणि त्यांना समान लेखतो, त्यालाच या जगातील द्वंद्वांचा त्रास होत नाही. अशी समत्वाची बुद्धी असणारा पुरुषच आत्मज्ञानासाठी आणि मोक्षासाठी पात्र ठरतो. हे सुख-दुःख केवळ इंद्रियांचे भास आहेत, असे मानून जो स्थिर राहतो, तोच खरा योगी.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला यश मिळते तेव्हा हुरळून न जाणे आणि अपयश आले तर खचून न जाता शांत राहणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक रूप आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या कामात नुकसान झाले तरी मन शांत ठेवून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे स्वरूप आणि भौतिक जगातील सुख-दुःखात समतोल राखण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 247

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन । मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्माचां फळगुणां | संगु न धरीं मना | माझारीं गा || २४७ ||

"Therefore, O Arjuna, do not let the attachment to the fruits of these actions dwell within your mind."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचां Noun
Karmacham
कर्मांच्या
Of actions
फळगुणां Noun
Phalgunam
फळांच्या ठिकाणी
In the results/fruits
संगु Noun
Sangu
आसक्ती / ओढ
Attachment
धरीं Verb
Dharim
धरू नकोस / ठेवू नकोस
Hold / Keep
माझारीं Adverb
Majharim
मध्ये / मनात
Within / Inside

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझ्या मनात या कर्मांच्या फळांची कोणतीही आसक्ती किंवा हाव धरू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याला केवळ विहित कर्म करण्याचा अधिकार आहे. कर्माचे फळ काय मिळेल, हे आपल्या हातात नसते. जर आपण फळाची अपेक्षा ठेवून काम केले, तर त्या फळाच्या चिंतेमुळे कर्माची गुणवत्ता खालावते आणि मनाला शांती लाभत नाही. म्हणून, फळाचा मोह सोडून केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करणे हाच खरा मार्ग आहे. हेच श्रीकृष्णाने अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी समजावून सांगितले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता करण्यापेक्षा, आपला पूर्ण वेळ आणि शक्ती अभ्यासावर केंद्रित करावी. अभ्यासाचे फळ (निकाल) आपोआप मिळेल, पण त्याची चिंता केल्याने अभ्यासात अडथळा येतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत, जिथे फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य पार पाडणे महत्त्वाचे आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 6, श्लोक 5

उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत् । आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥

जेथ आपणचि आपणया। सोडविजे धनंजया। तरीच आपणया। आपण सखा॥

"Where one liberates oneself by one's own self, O Dhananjaya, then only is one a friend to oneself."

आपणचि Pronoun
Apanachi
स्वतःच
oneself only
सोडविजे Verb
Sodavije
मुक्त करावे / सोडवावे
should liberate
धनंजया Noun
Dhananjaya
अर्जुनाचे एक नाव
Arjuna (conqueror of wealth)
सखा Noun
Sakha
मित्र
friend
आपणया Pronoun
Apanaya
स्वतःला
to oneself

💡 अर्थ

हे अर्जुना, माणसाने स्वतःच स्वतःचा उद्धार केला पाहिजे. जो स्वतःला संकटातून किंवा मोहातून बाहेर काढतो, तोच स्वतःचा खरा मित्र असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे आत्मोद्धाराचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, या जगात आपला खरा मित्र किंवा शत्रू आपण स्वतःच असतो. जर आपण आपल्या मनावर ताबा मिळवून स्वतःला अधोगतीपासून वाचवले, तर आपण आपले मित्र होतो. पण जर आपण स्वतःला विषयांच्या आहारी जाऊ दिले, तर आपणच आपले शत्रू बनतो. मुक्तीसाठी दुसऱ्या कोणावरही अवलंबून न राहता स्वतःचे प्रयत्न महत्त्वाचे आहेत, हा या ओवीचा मुख्य गाभा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखादी वाईट सवय (उदा. आळस) सोडायची असते, तेव्हा दुसरे कोणीही आपल्याला मदत करू शकत नाही. आपल्याला स्वतःलाच निश्चय करून त्यातून बाहेर पडावे लागते. स्वतःला शिस्त लावणे हाच स्वतःचा मित्र होण्याचा मार्ग आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की आत्मोद्धारासाठी स्वतःचे प्रयत्न आणि मनावर ताबा असणे किती आवश्यक आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा