🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, समाजात जे श्रेष्ठ किंवा प्रभावशाली व्यक्ती असतात, त्यांच्या कृतींचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. जर एखादा ज्ञानी किंवा समर्थ पुरुष सदाचाराने वागला, तर समाज त्याचेच अनुकरण करतो. म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे, कारण तेच समाजासाठी 'प्रमाण' किंवा आदर्श ठरते. हे भगवद्गीतेतील 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या श्लोकाचे मराठी निरूपण आहे.

जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने आणि प्रेमाने वागली, तर मुलेही तसेच वागायला शिकतात. उदाहरणार्थ, पालकांनी खोटे न बोलल्यास मुलेही सत्याचा मार्ग धरतात.

श्रेष्ठ पुरुषांच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर काय परिणाम होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज नेतृत्वाच्या प्रभावाचे वर्णन करतात. समाजातील प्रभावशाली, ज्ञानी किंवा समर्थ व्यक्तींचे आचरण हे इतरांसाठी एक आदर्श वस्तुपाठ ठरते. लोक त्यांच्या कृतींकडे एक नियम किंवा 'प्रमाण' म्हणून पाहतात. जर समर्थ व्यक्तीने नीतिमत्तेचे आणि कर्तव्याचे पालन केले, तर सामान्य जनता कोणत्याही उपदेशाशिवाय आपोआप त्याच सन्मार्गावर चालते. म्हणून, समाजातील धुरिणांनी आपल्या आचरणाबाबत अत्यंत सावध असणे आवश्यक आहे, कारण त्यांचे अनुकरण संपूर्ण समाज करत असतो.

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील वडीलधारी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्तीने आणि प्रेमाने वागले, तर मुले त्यांचेच अनुकरण करून सुसंस्कारी बनतात. उदाहरण: पालकांनी कचरा कुंडीतच टाकला, तर मुलेही तेच शिकतात.

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो, हे स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी सांगतात.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की मनुष्याने केवळ कोणतेही कर्म करू नये, तर ते 'उचित' म्हणजे परिस्थितीनुसार योग्य आणि 'सधर्म' म्हणजे नैतिक मूल्यांना धरून असावे. कर्म करताना मनाचा 'मनोधर्म' म्हणजेच आंतरिक समतोल आणि शुद्ध हेतू राखणे अत्यंत आवश्यक आहे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य फळाची आशा न धरता आणि मनाची स्थिरता राखून करतो, तेव्हाच ते कर्म बंधनातून मुक्त करणारे ठरते.

दैनंदिन जीवनात एखादे काम करताना ते केवळ करायचे म्हणून न करता, ते माझे कर्तव्य आहे आणि ते योग्य आहे का, याचा विचार करून पूर्ण लक्ष देऊन करावे. उदाहरणार्थ: विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवणे हे आपले 'उचित कर्म' आहे या भावनेने करावा.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला अनासक्त भावनेने स्वधर्म कसा पाळावा, याचे मार्गदर्शन करत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.