सोमवार, 10 ऑगस्ट 2020
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 321

क्रोधाद्भवति सम्मोहः स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥

मग स्मृति ते भ्रंशे । आणि बुद्धीचा नाश प्रकाशे । जैसा सूर्य अस्ता जाय तैसें ॥

"Then memory fails, and the destruction of intellect becomes evident, just as the sun sets and darkness prevails."

स्मृति Noun
Smruti
आठवण किंवा विवेक
Memory or mindfulness
भ्रंशे Verb
Bhranshe
नष्ट होणे किंवा ढळणे
To fail or decay
बुद्धीचा Noun
Buddhicha
विवेकाचा किंवा विचाराचा
Of the intellect
नाश Noun
Naash
विनाश
Destruction
प्रकाशे Verb
Prakashe
दिसून येणे किंवा प्रकट होणे
Manifests or appears
अस्ता Noun
Asta
मावळणे
Setting (as in sun)

💡 अर्थ

जब स्मृति का नाश होता है, तब बुद्धि नष्ट हो जाती है। जैसे सूर्य के अस्त होने पर अंधकार छा जाता है, वैसे ही बुद्धि के बिना मनुष्य का पतन होता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत विनाशाची प्रक्रिया स्पष्ट करतात. जेव्हा मनुष्याला क्रोधाचा विकार जडतो, तेव्हा त्याची स्मृती म्हणजे योग्य-अयोग्य निवडण्याची शक्ती नष्ट होते. स्मृती भ्रष्ट झाली की विवेकाचा (बुद्धीचा) प्रकाश मावळतो. ज्याप्रमाणे सूर्य अस्ताला गेल्यावर सृष्टीवर अंधार पसरतो आणि काहीही दिसत नाही, त्याप्रमाणे बुद्धीचा नाश झाल्यावर मनुष्याला स्वतःच्या हिताचा मार्ग दिसत नाही आणि तो अधोगतीला जातो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात रागाच्या भरात आपण अनेकदा चुकीचे निर्णय घेतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या वादात रागामुळे आपण जुने चांगले संबंध विसरतो आणि अपशब्द बोलतो. यामुळे आपली बुद्धी काम करेनाशी होते. म्हणून कठीण प्रसंगात शांत राहून बुद्धी शाबूत ठेवणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

क्रोधाच्या आहारी गेल्यावर माणसाच्या बुद्धीचा नाश कसा होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 85

येथ हे सकळही गोत्र । आणि आचार्यादि पवित्र । हे वधावे कीं सर्वत्र । हें न कळे ॥

"Here are all these kinsmen and holy teachers; should they all be slain? This I do not understand."

सकळही Adjective
Sakalahi
सर्व / सगळे
all
गोत्र Noun
Gotra
नातेवाईक / वंशज
kinsmen / clan
आचार्यादि Noun
Acharyadi
गुरु इत्यादी
teachers and others
पवित्र Adjective
Pavitra
शुद्ध / आदरणीय
holy / sacred
वधावे Verb
Vadhave
ठार मारावे
should be killed
न कळे Verb
Na kale
समजत नाही
do not understand

💡 अर्थ

अर्जुन कहता है: यहाँ ये सभी मेरे संबंधी और पवित्र गुरुजन हैं। क्या इन सबका वध करना उचित है? यह मुझे समझ नहीं आ रहा है।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाच्या मनातील तीव्र द्वंद्व चित्रित करतात. कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर समोर उभे असलेले सैन्य पाहून अर्जुनाला मोह आणि कारुण्य ग्रासते. तो म्हणतो की, समोर उभे असलेले लोक केवळ शत्रू नसून माझे गोत्रज (नातेवाईक) आणि द्रोणाचार्यांसारखे अत्यंत आदरणीय व पवित्र आचार्य आहेत. कर्तव्याच्या नावाखाली आपल्याच प्रियजनांचा आणि गुरूंचा वध करणे हे धर्माला धरून आहे की नाही, या संभ्रमात अर्जुन पडला आहे. हे त्याच्या वैचारिक गोंधळाचे आणि भावनिक दुर्बलतेचे दर्शन घडवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला कठीण निर्णय घ्यायचा असतो आणि भावना आड येतात, तेव्हा आपण गोंधळून जातो. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या जवळच्या मित्राने चूक केली असेल, तर त्याला शिक्षा देणे हे आपले कर्तव्य असते, पण मैत्रीमुळे आपण संभ्रमात पडतो. अशा वेळी भावनेपेक्षा कर्तव्याला महत्त्व देणे आवश्यक असते.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावर आपल्याच नातेवाईकांना आणि गुरूंना युद्धासाठी समोर उभे पाहून अर्जुनाच्या मनात निर्माण झालेला मोह आणि संभ्रम.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 88

म्हणोनि विषय हे सर्वथा । न भजावे पांडुसुता । जे हे दुःखमूळ अनंता । विवंचितां दिसे ॥ ८८ ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not serve these sense-objects at all; for when considered deeply, they are seen to be the very root of misery."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
विषय Noun
Viṣaya
इंद्रियांचे भोग
Sense objects
सर्वथा Adverb
Sarvathā
पूर्णपणे / कधीही
In every way / Always
पांडुसुता Noun
Pāṇḍusutā
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
दुःखमूळ Noun
Duḥkhamūḷa
दुःखाचे मूळ
Root of suffering
विवंचितां Verb
Vivañcitāṃ
विचार केला असता
Upon reflection

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, विषयों का सेवन कभी नहीं करना चाहिए। विचार करने पर यह स्पष्ट होता है कि ये विषय ही दुखों की जड़ हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत साधकाला सावध करतात. ते म्हणतात की, इंद्रियांचे विषय (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) हे वरवर सुखद वाटले तरी ते अंतिमतः दुःखालाच जन्म देतात. ज्याप्रमाणे विषारी अन्नाची चव गोड असू शकते, पण त्याचा परिणाम मृत्यू असतो, तसेच विषयांचे आहे. विवेकाने आणि सखोल विचार केला असता, हे विषय क्षणभंगुर असून ते केवळ दुःखाचे मूळ असल्याचे सिद्ध होते. म्हणून आत्मज्ञान प्राप्त करू इच्छिणाऱ्याने या विषयांच्या आहारी जाऊ नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा तात्पुरत्या सुखाच्या मागे लागतो, जसे की अति खाणे किंवा सोशल मीडियाचा अतिवापर. हे क्षणिक सुख नंतर आरोग्याच्या किंवा मानसिक त्रासाचे कारण बनते. अशा वेळी या ओवीची आठवण ठेवून संयम पाळणे फायदेशीर ठरते.

📌 संदर्भ

इंद्रियांच्या विषयांचे स्वरूप आणि साधकाने त्यांचा त्याग का करावा, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा