🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेली, शास्त्राने सांगितलेली आणि परिस्थितीनुसार योग्य असलेली (उचित) कर्मे केली पाहिजेत. ही कर्मे केवळ बाह्यतः न करता ती 'मनोधर्में' म्हणजे मनाच्या पूर्ण एकाग्रतेने आणि शुद्ध भावनेने करावीत. फळाची आशा न धरता केवळ कर्तव्य म्हणून केलेले कर्म हाच सर्वश्रेष्ठ धर्म (परम धर्म) आहे. हेच मानवी जीवनाचे सार्थक करणारे मुख्य आचरण आहे.

दैनंदिन जीवनात, एखादा विद्यार्थी जेव्हा केवळ गुणांच्या मागे न धावता, विषयाचे ज्ञान मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास करतो, तेव्हा तो या ओवीनुसार 'उचित कर्म' करत असतो. हेच त्याचे कर्तव्य आणि धर्म आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माचे पालन आणि विहित कर्माचे महत्त्व सांगत आहेत, जे मोक्षाचे साधन ठरते.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडले पाहिजे. जेव्हा आपण आपले कर्म ईश्वराची सेवा म्हणून आणि पूर्ण निष्ठेने करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. उलट, अशा शुद्ध आचरणामुळे साधकाला ईश्वराचे 'नि:सीम पद' म्हणजेच मोक्ष किंवा आत्मसाक्षात्कार प्राप्त होतो. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे हाच खरा मार्ग आहे.

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराचा किंवा फायद्याचा विचार न करता, ते काम आपली जबाबदारी आणि सेवा आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एका डॉक्टरने केवळ पैशांसाठी नाही तर रुग्णाला बरे करणे हे आपले 'उचित कर्म' मानून सेवा दिल्यास त्याला मानसिक समाधान आणि समाजात आदर मिळतो.

भगवान श्रीकृष्ण ज्ञानेश्वर महाराजांच्या ओवीतून अर्जुनाला सांगत आहेत की, फळाची आशा न धरता कर्तव्य करणे हाच ईश्वरापर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्या साधकाने आत्मसाक्षात्कार प्राप्त केला आहे, तो परमात्म्याशी एकरूप होतो. ज्याप्रमाणे नदी सागराला मिळाल्यावर तिचे वेगळे अस्तित्व उरत नाही, तसेच आत्मज्ञानी पुरुष ब्रह्मात विलीन होतो. त्याला 'पुनरावृत्ति' म्हणजे पुन्हा जन्म घेण्याचे बंधन उरत नाही, कारण त्याचे अज्ञान पूर्णपणे नष्ट झालेले असते. आत्मबोधाने त्याचे संचित आणि प्रारब्ध कर्म संपलेले असते, त्यामुळे त्याला संसाराच्या चक्रात पुन्हा परतावे लागत नाही.

जेव्हा आपण एखाद्या गोष्टीचे सत्य स्वरूप पूर्णपणे समजून घेतो, तेव्हा त्याबद्दलचे आपले अज्ञान कायमचे दूर होते. उदाहरणार्थ, एकदा दोरी म्हणजे साप नाही हे कळले की भीती कायमची निघून जाते. तसेच जीवनाचे सत्य कळल्यावर भीती उरत नाही.

आत्मज्ञानी पुरुषाला पुनर्जन्म का नसतो आणि तो परमात्म्याशी कसा एकरूप होतो, याचे स्पष्टीकरण या ओवीत दिले आहे.