🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे शक्य नाही, पण कर्माच्या फळाची आशा सोडणे शक्य आहे. जेव्हा माणूस आपल्या मनातील कामना (इच्छा) सोडून देतो आणि इंद्रियांवर ताबा मिळवतो, तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने 'कर्मयोगी' होतो. अर्जुनाला त्याचे स्वधर्म पालन (युद्ध) करण्यास प्रवृत्त करताना, महाराज मनाच्या एकाग्रतेवर आणि शिस्तीवर भर देतात. कर्मात अडकण्यापेक्षा कर्म करूनही मुक्त राहण्याची ही कला आहे.

कोणतेही काम करताना फळाची चिंता न करता पूर्ण लक्ष कामावर केंद्रित करणे. उदाहरण: खेळाडूने मॅच जिंकू की हारू याचा विचार न करता फक्त आपल्या खेळावर लक्ष केंद्रित करणे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला अनासक्त राहून कर्म कसे करावे, याचा उपदेश पूर्ण करत आहेत आणि त्याला त्याचे कर्तव्य बजावण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, समाजात जे प्रभावशाली किंवा श्रेष्ठ व्यक्ती असतात, त्यांच्या आचरणाचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. जर एखादा मोठा नेता, विद्वान किंवा घरातील मोठी व्यक्ती विशिष्ट पद्धतीने वागली, तर सामान्य लोक त्यालाच आदर्श मानतात आणि तसेच वागण्याचा प्रयत्न करतात. हे भगवद्गीतेतील 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या श्लोकाचे निरूपण आहे. म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे, कारण समाज त्यांचेच अनुकरण करत असतो.

जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने आणि सत्याने वागली, तर मुले आपोआपच ती मूल्ये शिकतात. उदाहरणार्थ, पालकांनी वेळेचे पालन केल्यास मुलेही वक्तशीर होतात.

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर होणारा परिणाम ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अमरत्व आणि अविनाशी स्वरूप स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे भौतिक वस्तू शस्त्र, अग्नी किंवा पाण्याने नष्ट होतात, तसा आत्मा नाही. तो या सर्व भौतिक घटकांच्या पलीकडे आहे. शरीर हे नश्वर आहे, पण त्यातील चैतन्य (आत्मा) कधीही संपत नाही. सांख्य योगातील हा अत्यंत महत्त्वाचा सिद्धांत आहे जो मनुष्याला मृत्यूच्या भीतीतून मुक्त करतो.

जेव्हा आपण संकटात असतो किंवा अपयशाने खचतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले मूळ स्वरूप (आत्मा) कोणत्याही बाह्य संकटाने नष्ट होऊ शकत नाही. उदाहरण: एखाद्या व्यक्तीचे नुकसान झाले तरी तिने 'माझे अस्तित्व या नुकसानापेक्षा मोठे आहे' हा विचार करून धीर धरावा.

श्रीकृष्ण अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी त्याला आत्म्याचे शाश्वत आणि अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत.