🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्मे करणे थांबवणे म्हणजे कर्मसंन्यास नव्हे. तर, कर्मे करत असतानाच त्यातील 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार आणि फळाची आशा सोडणे हीच खरी युक्ती आहे. कर्माच्या आधारानेच कर्माचे बंधन तोडण्याची ही कला अत्यंत सूक्ष्म आहे, जिचे विवेचन या अध्यायात केले आहे.

दैनंदिन जीवनात अभ्यास किंवा नोकरी करताना 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने काम करावे. कामाच्या निकालाची सतत चिंता न करता, कामात पूर्ण लक्ष देणे म्हणजे कर्माच्या आधाराने कर्मबंध तोडणे होय.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्याची कला (युक्ती) समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे स्पष्ट करतात की, भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्या प्राचीन योगाबद्दल सांगत आहेत जो काळाच्या ओघात लुप्त झाला होता. श्रीकृष्ण म्हणतात की, हा योग नवीन नाही तर तोच पुरातन योग आहे जो मी पूर्वी विवस्वानाला सांगितला होता. अर्जुनालाच हे ज्ञान देण्याचे कारण म्हणजे अर्जुनाची श्रीकृष्णावरील अनन्य भक्ती आणि त्यांची अतूट मैत्री. आध्यात्मिक गुपिते किंवा सखोल ज्ञान हे केवळ अशाच व्यक्तीला दिले जाते ज्याच्या मनात श्रद्धा आणि प्रेम असते. अर्जुन हा श्रीकृष्णाचा 'प्राणमित्र' असल्याने तो या गुह्य ज्ञानाचा खरा अधिकारी ठरला आहे.

जीवनात खरे ज्ञान आणि मार्गदर्शन मिळवण्यासाठी समोरच्या व्यक्तीबद्दल आदर आणि मैत्रीची भावना असणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, जेव्हा एखादा विद्यार्थी आपल्या शिक्षकांशी प्रामाणिक राहतो, तेव्हाच त्याला विषयाचे सखोल ज्ञान प्राप्त होते.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला हे प्राचीन योगाचे रहस्य का सांगत आहेत, याचे कारण या ओवीत स्पष्ट केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, आत्मज्ञानाच्या मार्गावर चालणाऱ्या साधकासाठी इंद्रियनिग्रह (इंद्रियांवर ताबा) अत्यंत आवश्यक आहे. जोपर्यंत आपली इंद्रिये बाह्य विषयांकडे धावत असतात, तोपर्यंत मन स्थिर होऊ शकत नाही. म्हणून अर्जुनाला उद्देशून ते म्हणतात की, इंद्रियांना जिंकणे हाच मनाच्या शांतीचा खरा उपाय आहे. जो मनुष्य आपल्या इंद्रियांना आवरतो, तोच खऱ्या अर्थाने आत्मस्वरूपात स्थिर होतो.

अभ्यास करताना मोबाईल किंवा खेळाकडे लक्ष न देता मनावर ताबा मिळवून एकाग्रतेने अभ्यास करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थिर बुद्धी प्राप्त करण्यासाठी इंद्रियांवर ताबा मिळवण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.