🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेच्या १८ व्या श्लोकाचे निरूपण करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य देहाने कर्मे करत असतानाही 'मी कर्ता नाही' या भावनेने कर्मात अकर्म पाहतो आणि जो कर्मे सोडून बसला असूनही मनात कर्माचे संकल्प-विकल्प करतो (म्हणजेच अकर्मात कर्म पाहतो), तोच खरा ज्ञानी होय. आत्मज्ञानामुळे ज्याचा अहंकार नष्ट झाला आहे, तोच कर्माच्या बंधनातून मुक्त होतो.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ, एखाद्या मोठ्या प्रकल्पाचे यश मिळाल्यावर त्याचे श्रेय स्वतःकडे न घेता ते सर्वांच्या सहकार्याला देणे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील सूक्ष्म भेद समजावून सांगत आहेत, ज्याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, भगवंताने सांगितलेला कर्मयोग किंवा स्वधर्माचे आचरण हे केवळ शारीरिक कर्म नसून ते एक प्रकारचे 'भजन' (भक्ती) आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले विहित कर्तव्य पार पाडते, तेव्हा ते कर्म तिला संसारात अडकवण्याऐवजी मोक्षाकडे नेते. संसाराची माया आणि जन्म-मरणाचे पाश तोडण्यासाठी निष्काम कर्म हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे, असा उपदेश येथे दिला आहे.

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास किंवा कर्मचाऱ्यांनी आपले काम 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने केले, तर त्यांना कामाचा ताण जाणवत नाही आणि ते मानसिकदृष्ट्या मुक्त राहतात. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता मनापासून अभ्यास करणे हेच संसारातील बंधनातून मुक्त होण्याचे सूत्र आहे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की स्वधर्माचे पालन करणे हेच मोक्षाचे खरे साधन आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे भयंकर परिणाम स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या जीवनात संशयासारखा दुसरा कोणताही मोठा शत्रू किंवा पाप नाही. ज्याप्रमाणे एखादी चुकीची पद्धत कामाचा नाश करते, तसाच संशय हा आत्मिक आणि व्यावहारिक प्रगतीचा पूर्णपणे नाश करणारा मार्ग आहे. संशयी माणसाला ना या लोकात सुख मिळते, ना परलोकात. ज्ञानाच्या मार्गावर चालणाऱ्या साधकासाठी संशय हा सर्वात मोठा अडथळा आहे, कारण तो बुद्धीला स्थिर होऊ देत नाही.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना मनात शंका ठेवू नका. जर तुम्हाला स्वतःच्या क्षमतेवर किंवा ध्येयावर संशय असेल, तर यश मिळणे कठीण होते. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना 'मला हे जमणार नाही' असा संशय धरण्याऐवजी 'मी हे करू शकतो' असा विश्वास ठेवल्यास प्रगती होते.

ज्ञानेश्वर महाराज संशयाची विनाशकारी शक्ती आणि तो प्रगतीत कसा अडथळा ठरतो, याचे वर्णन करत आहेत.