←
सोमवार, 14 मे 2018
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 36

तैसेचि अवाच्यवादांही । बहुत बोलती जे कांही । तेणें दुःख होईल कीं पाहीं । मरणाहुनि ॥ ३६ ॥

"Likewise, they will speak many unspeakable words; see, that will cause more pain than death."

अवाच्यवादांही Noun
avācyavādāṃhī
न बोलण्यासारखे शब्द
unspeakable words
बहुत Adjective
bahuta
पुष्कळ
many
बोलती Verb
bolatī
बोलतात
speak
दुःख Noun
duḥkha
वेदना
pain
मरणाहुनि Noun
maraṇāhuni
मृत्यू पेक्षा
than death

💡 अर्थ

तसेच, तुझे शत्रू तुझ्याबद्दल न बोलण्यासारखे वाईट शब्द बोलतील. ते ऐकून तुला मरणापेक्षाही जास्त दुःख होईल.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या अर्जुनाला दिलेल्या इशाऱ्याचे वर्णन करतात. श्रीकृष्ण म्हणतात की, जर तू युद्धापासून पळ काढलास, तर तुझे शत्रू तुझ्या सामर्थ्याची निंदा करतील. ते तुझ्याबद्दल असे अपशब्द (अवाच्य बोल) वापरतील जे ऐकणे अत्यंत क्लेशदायक असेल. एका शूर योद्ध्यासाठी आपली प्रतिष्ठा गमावणे आणि लोकांकडून भ्याड म्हणून हिणवले जाणे हे प्रत्यक्ष मृत्यू पावण्यापेक्षाही अधिक वेदनादायक असते. सामाजिक प्रतिष्ठा आणि आत्मसन्मान हा प्राणापेक्षा प्रिय असतो, हे येथे स्पष्ट केले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जबाबदारीतून पळ काढल्यास समाजात आपली मानहानी होते. उदाहरणार्थ, संकटाच्या वेळी जर एखादा माणूस आपली जबाबदारी झटकून पळाला, तर लोक त्याच्यावर टीका करतात, जी टीका सहन करणे मरणापेक्षा कठीण असते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला युद्धापासून परावृत्त झाल्यास होणाऱ्या मानहानीबद्दल आणि शत्रूंच्या बोचऱ्या शब्दांबद्दल सावध करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 171

म्हणौनि उचित कर्म । जेणें पाविजे स्वधर्म । तें आचरावें सप्रेम । यथाविधी ॥ १७१ ॥

"Therefore, perform the appropriate action by which one attains their duty; practice it with love and according to the rules."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य / विहित
Appropriate / Prescribed
स्वधर्म Noun
Swadharma
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
आचरावें Verb
Aacharave
आचरण करावे / करावे
Should perform / practice
सप्रेम Adverb
Saprem
प्रेमासह / आवडीने
With love / affection
यथाविधी Adverb
Yathavidhi
शास्त्रोक्त पद्धतीने / नियमाप्रमाणे
According to rules / prescribed method

💡 अर्थ

म्हणून जे आपल्यासाठी योग्य काम आहे, ज्यामुळे आपण आपले कर्तव्य पार पाडू शकतो, ते काम आनंदाने आणि नियमाप्रमाणे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) कधीही टाळू नये. जे कर्म करणे नैतिकदृष्ट्या योग्य आहे आणि जे आपल्या कर्तव्याचा भाग आहे, ते केवळ ओझे म्हणून न करता अत्यंत प्रेमाने आणि भक्तीभावाने करावे. तसेच, ते कर्म करताना शास्त्राने किंवा शिस्तीने सांगितलेल्या पद्धतीनुसार (यथाविधी) करावे. जेव्हा आपण आपले काम आनंदाने आणि योग्य पद्धतीने करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात न टाकता आध्यात्मिक प्रगतीकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास केवळ परीक्षेसाठी न करता, तो विषयाच्या आवडीने आणि नियोजित वेळापत्रकानुसार केला पाहिजे. उदाहरण: गणिताचा सराव करताना तो कंटाळा न करता मनापासून केल्यास विषयाचे सखोल ज्ञान प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्मे प्रेमाने आणि शास्त्रशुद्ध पद्धतीने करण्याच्या आवश्यकतेबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 134

म्हणोनि तूं अर्जुना । झणीं चित्तीं वाहासी खेदना । हें आदिअंतीं पाहातां ना । कांहींच नव्हे ॥ १३४ ॥

"Therefore, Arjuna, do not let your mind be filled with sorrow; when viewed from the perspective of the beginning and the end, this is nothing at all."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
चित्तीं Noun
Chitti
मनात
In the mind
खेदना Noun
Khedana
दुःख / शोक
Grief or sorrow
आदिअंतीं Noun
Adi-anti
सुरुवात आणि शेवटी
Beginning and end
नव्हे Verb
Navhe
नाही
Is not
झणीं Adverb
Jhani
कदापि / मुळीच
At all / ever

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू मनात मुळीच दुःख करू नकोस. कारण सुरुवातीला आणि शेवटी विचार केला तर हे जग किंवा हे दुःख काहीच नाही (अशाश्वत आहे).

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला समजावून सांगतात की, ज्या गोष्टी उत्पत्तीच्या आधी नव्हत्या आणि विनाशानंतरही राहणार नाहीत, त्या केवळ मधल्या काळात सत्य असल्यासारख्या भासतात. जे पदार्थ सुरुवातीला आणि शेवटी नसतात, ते मधल्या काळातही खरोखर नसतातच. म्हणून या नश्वर आणि मायावी जगातील घटनांसाठी किंवा मृत्यूसाठी शोक करणे व्यर्थ आहे. आत्मस्वरूपाचा विचार केला तर हे दृश्य जगत शून्यवत आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचे नुकसान होते किंवा एखादी प्रिय वस्तू हरवते, तेव्हा ती कायमस्वरूपी नव्हती हे लक्षात घेऊन मन शांत ठेवावे. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यास किंवा खेळात हरल्यास, तो शेवट नाही हे ओळखून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेतील तत्त्वज्ञानावर आधारित, संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला जगाच्या अशाश्वततेबद्दल आणि आत्म्याच्या अविनाशी स्वरूपाबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा