🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्मसंन्यास (फलाशा सोडणे) आणि कर्मयोग (निःस्वार्थ कर्म करणे) हे भिन्न मार्ग नसून एकाच सत्याचे दोन पैलू आहेत. सामान्यतः लोकांना वाटते की संन्यास म्हणजे सर्व सोडून देणे आणि योग म्हणजे कर्म करणे, परंतु ज्ञानेश्वर माऊली सांगतात की जो खरा संन्यासी आहे तोच योगी आहे. या दोन्ही मार्गांचे अंतिम उद्दिष्ट आत्मसाक्षात्कार हेच आहे, त्यामुळे त्यांच्यात कोणत्याही काळात (कवणें काळीं) भेद किंवा विभाग (विभागु) संभवत नाही.

आपल्या दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ फळाची अपेक्षा न ठेवता, ते काम ईश्वराची सेवा म्हणून करणे म्हणजे संन्यास आणि योग यांचा संगम होय. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी केवळ परीक्षेतील गुणांसाठी न वाचता ज्ञानासाठी अभ्यास करणे.

संन्यास आणि कर्मयोग यांतील अद्वैत आणि एकता ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्म (काय करावे) आणि अकर्म (काय करू नये किंवा कर्माचा अभाव) यांतील सूक्ष्म फरक ओळखणे अत्यंत कठीण आहे. केवळ पुस्तकी ज्ञान असून चालत नाही, कारण अत्यंत बुद्धिमान आणि विवेकी लोकही या विषयाच्या गुंतागुंतीमुळे संभ्रमात पडतात. कर्माची गती गहन असल्यामुळे त्याचे यथार्थ स्वरूप केवळ बुद्धीने चटकन लक्षात येत नाही, त्यासाठी आत्मिक दृष्टीची आवश्यकता असते.

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा गोंधळतो की एखादी कृती करणे योग्य आहे की नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या चुकीच्या गोष्टीविरुद्ध आवाज उठवणे हे आपले कर्म आहे की शांत राहणे हे अकर्म? अशा वेळी घाईने निर्णय न घेता विवेकाने विचार करावा, कारण मोठ्यांनाही यात मोह पडू शकतो.

भगवद्गीतेतील कर्म आणि अकर्म यांच्या स्वरूपावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याची गहनता स्पष्ट करत आहेत.

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला सावध करत आहेत. श्रीकृष्ण म्हणतात की, केवळ बाह्यतः कर्माचा त्याग करणे म्हणजे खरा संन्यास नव्हे. जर तुझे मन युद्धाच्या कर्तव्यापासून पळ काढू पाहत असेल, तर ते स्वतःच्या मनाला फसवण्यासारखे आहे. मनामध्ये संभ्रम असताना घेतलेला संन्यास हा टिकणारा नसतो आणि तो आध्यात्मिक प्रगतीसाठी पूरक नसतो. म्हणून, हे धनुर्धरा, तू तुझ्या विहित कर्तव्याचा त्याग करून खोटा संन्यास घेऊ नकोस.

आपल्या जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढण्यासाठी आध्यात्मिकतेचा किंवा वैराग्याचा खोटा आधार घेऊ नये. उदाहरणार्थ, अभ्यासाचा कंटाळा आला म्हणून 'मला या जगाशी काही देणेघेणे नाही' असे म्हणणे म्हणजे स्वतःच्या मनाची फसवणूक करणे होय. त्याऐवजी आपले कर्तव्य धैर्याने पार पाडावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्तव्याचा त्याग करून खोटा संन्यास न घेण्याबद्दल आणि मनाची फसवणूक न करण्याबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.