←
सोमवार, 29 जानेवारी 2018
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 324

क्रोधाद्भवति सम्मोहः स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥

मग स्मृति ते भ्रंशे । तेथ बुद्धिचा नाश असे । जैसा सूर्य अस्ता जाय तैसें । होय तया ॥

"Then the memory is lost, and there follows the destruction of the intellect; as the sun sets, so does his life fall into darkness."

स्मृति Noun
smriti
आठवण किंवा जाणीव
memory or mindfulness
भ्रंशे Verb
bhranshe
नष्ट होणे किंवा ढळणे
to fail or slip away
बुद्धिचा Noun
buddhicha
विवेकाचा किंवा बुद्धीचा
of the intellect
नाश Noun
naash
विनाश किंवा शेवट
destruction
अस्ता Noun
asta
मावळणे
setting (as in sunset)

💡 अर्थ

जब स्मृति का लोप होता है, तब बुद्धि का नाश हो जाता है। जिस प्रकार सूर्यास्त होने पर अंधकार छा जाता है, वैसी ही स्थिति उस मनुष्य की होती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, क्रोधातून निर्माण झालेला मोह स्मृतीचा नाश करतो. स्मृती म्हणजे आपण कोण आहोत आणि आपले कर्तव्य काय आहे याची जाणीव. एकदा का ही जाणीव किंवा स्मृती नष्ट झाली की माणसाचा विवेक (बुद्धी) संपतो. बुद्धीचा नाश होणे म्हणजे जीवनातील प्रकाशाचा अंत होणे होय. ज्याप्रमाणे सूर्याच्या अस्तानंतर दिशाहीन करणारा अंधार पसरतो, त्याचप्रमाणे बुद्धी गेल्यावर मनुष्य स्वतःचा विनाश ओढवून घेतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला खूप राग येतो, तेव्हा आपण आपल्या मर्यादा विसरतो. उदाहरणार्थ, रागाच्या भरात एखाद्या प्रिय व्यक्तीला वाईट बोलताना आपण त्यांनी पूर्वी केलेली मदत विसरतो (स्मृती भ्रंश), ज्यामुळे नाते तुटते (बुद्धी नाश). म्हणून कठीण प्रसंगात शांत राहणे महत्त्वाचे आहे.

📌 संदर्भ

पतनाच्या क्रमामध्ये, स्मृती भ्रष्ट झाल्यामुळे माणसाच्या विवेकाचा नाश कसा होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 29

कां जेथूनि हे सृष्टी । होय आणि मिळे दृष्टी । तो हा पुरुषु जगजेठी । देखिला म्यां ॥

"From whom this creation arises and by whom it is perceived, that Supreme Lord of the universe has been seen by me."

जेथूनि Adverb
Jethuni
ज्यांच्यापासून
From whom
सृष्टी Noun
Srushti
जग किंवा विश्व
Creation or Universe
दृष्टी Noun
Drushti
नजर किंवा दर्शन
Vision or Sight
पुरुषु Noun
Purushu
परमेश्वर किंवा मूळ पुरुष
Supreme Being
जगजेठी Noun
Jagajethi
जगाचा मालक किंवा श्रेष्ठ
Lord of the Universe
देखिला Verb
Dekhila
पाहिला किंवा अनुभवला
Saw or Witnessed

💡 अर्थ

मैंने उस सृष्टि के स्वामी को देखा है, जिससे यह सारा संसार उत्पन्न होता है और जिसकी कृपा से यह दिखाई देता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मस्वरूपाचे किंवा सद्गुरूंचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण विश्व ज्या अधिष्ठानावर निर्माण झाले आहे आणि ज्याच्या चैतन्यप्रकाशामुळे आपल्याला हे जग अनुभवता येते, तो 'जगजेठी' (विश्वाचा स्वामी) मला साक्षात झाला आहे. हे केवळ बाह्य डोळ्यांनी पाहणे नसून, अंतरीचा साक्षात्कार आहे. सृष्टीचा उगम आणि तिचा प्रकाशक एकच आहे, हे सत्य येथे मांडले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण निसर्गातील प्रत्येक गोष्टीत ईश्वरी शक्तीचा अनुभव घेऊ शकतो. उदाहरण: जेव्हा आपण एखादे सुंदर फूल पाहतो, तेव्हा केवळ फुलाचे सौंदर्य न पाहता, ते निर्माण करणाऱ्या अदृश्य शक्तीप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज सृष्टीचा उगम आणि तिचा प्रकाशक असलेल्या परमात्म्याच्या साक्षात्काराचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 277

म्हणोनि तोचि स्थिरप्रज्ञु । जो इंद्रियांचा निग्रहु । करूनि असे जगु । जयाचा अंकितु ॥ २७७ ॥

"Therefore, he alone is of steady wisdom, who, having restrained his senses, remains such that the world is under his command."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
स्थिरप्रज्ञु Noun
Sthiraprajnu
स्थिर बुद्धीचा
One with steady wisdom
इंद्रियांचा Noun
Indriyancha
ज्ञानेंद्रियांचा
Of the senses
निग्रहु Noun
Nigrahu
संयम किंवा ताबा
Restraint or control
जगु Noun
Jagu
जग किंवा विश्व
The world
अंकितु Adjective
Ankitu
वश झालेला किंवा आज्ञेत असलेला
Subservient or under command

💡 अर्थ

इसलिए वही स्थिर बुद्धि वाला है, जिसने अपनी इंद्रियों पर पूर्ण नियंत्रण पा लिया है और जिसके वश में यह सारा संसार है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'स्थितप्रज्ञ' व्यक्तीचे लक्षण स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्या साधकाने आपल्या ज्ञानेंद्रियांना विषयांच्या ओढीपासून पूर्णपणे रोखून धरले आहे आणि त्यांच्यावर विजय मिळवला आहे, तोच ज्ञानी पुरुष होय. असा पुरुष केवळ स्वतःवरच नियंत्रण मिळवत नाही, तर त्याचे आत्मबळ इतके वाढते की बाह्य जग त्याच्या प्रभावाखाली येते. इंद्रियनिग्रह हीच आत्मज्ञानाची पहिली पायरी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण अभ्यासाला बसतो, तेव्हा मोबाईल किंवा खेळाकडे लक्ष न देता मनावर ताबा मिळवणे म्हणजे इंद्रियनिग्रह होय. यामुळे आपली प्रगती होते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा